ABTSHERBERGE
Type: plaatsnaam (gebouw)
Ligging: wijk Centrum
Coördinaten:
📍 Bekijk locatie op OpenStreetMap
Toponymie
Oude benaming: Abtsherberghe
Historiek
Oorsprong:Een refugiehuis, refugehuis, ook refugie of refugium genoemd, was voor de bewoners van abdijen en kloosters een toevluchtshuis waar ze terecht konden in perioden waarin zij zich, door oorlog of andere onrust, niet veilig voelden in hun dikwijls afgelegen hoofdverblijf. Het was vaak een versterkt stenen huis binnen de stadsmuur. Niet alleen de kloosterlingen konden een veilig heenkomen in een refugie vinden; ook kostbaarheden en relieken uit de kloosters werden erheen gebracht in tijden van onrust.
Bronnen
- Archief van O.L.V. Ten Troost datum
- Rijksarchief - Schepengriffie (9236 - 172) Leenboeck van den hove ende heerelyckheijt van Ghinderachter geleghen binnen die stadt Vilvoorden, ende daer ontrent vernyeut by Hieronymus Hulin, stadthouder ende Greffier van den selven hove, volghens het overbrengen van diversche leen gelders, als oock van andere wettighe bescheeden ende dat uyt crachte ende naer vermoeghen van opene brieffven van terrier daer toe in den Raede van Brabant verworffen op den 23 july 1658. Ondert. G. Van Dormal.
- Rijksarchief - Schepengriffie (7974 - 1182) Voorwaarden voor publieke verkoopingen en verpachtingen
- Kaartbladen opgemaakt door koninklijk ingenieur Villaret (Institut National de l’Information Géographique et Forestière, Saint-Mandé (France) - historisch-topografische kaart van het gebied tussen Gent-Doornik en Maastricht-Luik - 1745-1748)
- Kabinetskaart door J. J. F. graaf de Ferraris (Oostenrijkse Nederlanden en het Prinsbisdom Luik" - 1772)
- Inventaris van de primitieve plannen van het kadaster Sectie D, 'de Stadt'. (1830-1834)
- P.C. Popp' Plan parcellaire de la ville de Vilvorde’ (geen datum – periode 1842-1879)
- Onroerend erfgoed - Bron: KENNES H. met medewerking van STEYAERT R. 2005: Inventaris van het bouwkundig erfgoed, Provincie Vlaams-Brabant, Gemeente Vilvoorde, Deelgemeenten Vilvoorde en Peutie, Bouwen door de eeuwen heen in Vlaanderen VLB1, onuitgegeven werkdocumenten. Het refugiehuis Abtsherberge te Vilvoorde met tuin, is beschermd als monument (ministerieel besluit van 03-02-2000).
- Postkaarten - Zichtkaarten
- Foto's
Abtsherberghe
25 september 1500, 1544, 1686; 1759. (reg. nr. 5, f° 12 V° -13, reg. nr. 10, reg. nr. 22, f° 152, 266, reg. nr. 30., alsook map nrs. 14 en 49.)
(bron A.L.E. Verheyden 'Oude plaatsnamen in en buiten de meierij Vilvoorde' - Ze bestond vóór 1500 uit 2 huizen, gelegen in de Leuvensestraat (thans nrs. 61 en 63) en fungeerde toen als opvangcentrum voor pelgrims en reizigers. Na de razzia van de Brusselaars in 1489 werd ze tot een puinhoop herleid. Ze werd nadien herbouwd onder één dak en tot heerlijkheid verheven in 1500. )
17de eeuw:
‘seker huys ende hoff gheleghen op den Meer ghemeynelyck geheeten d'Abtsherberghe metten pachthove ende boomgaert’
1721:
‘op de meer comende ter eenre aende erffve ghenaempt D'Abtsherberghe comende achter teghen den muer van het Monninck hoff’
De zogenaamde Abtsherberge, waarvan de benaming verwijst naar de locatie van het voormalig refugiehuis (circa 1450) van de abdij van Park te Leuven en nadien bekend als een heerlijkheid die onder het hof van Ginderachter ressorteerde, behoort tot de oudste historische bebouwing van de Leuvensestraat, van oudsher één van de belangrijkste uitvalswegen van Vilvoorde. Het illustreert de 17de-eeuwse, stedelijke herenwoning, uitgewerkt als een in lokale natuursteen opgetrokken ruim geproportioneerd, traditioneel breedhuis met twee bouwlagen onder steil leien zadeldak, voorzien van zijtrapgevels en kruisvensters met spievormig ontlastingssysteem. Het huidige romantisch-pittoreske aspect met beluikte, licht getoogde vensteropeningen en fraaie sierankers grijpt terug naar circa 1860, toen het werd omgebouwd tot een riante burgerwoning voorzien van ruime, met zorg gedecoreerde, historiserende salons.
Volgens historici van de Parkabdij werd de refugie gebouwd in opdracht van Gauthier of Walter van Beringen, telg uit een vooraanstaande Vilvoordse familie en abt van de abdij in de periode 1434-1462. Op het einde van de vijftiende eeuw was het goed eigendom van de familie van Heenkenshoot die haar heerlijke rechten, asielrecht en vrijstelling van heffing op bier en wijn, overdroeg op haar nieuwe bezit. In het begin van de zestiende eeuw kwam het in handen van Antoine Tseraerts (of van Heenkenshoot), raadsheer van de Raad van Brabant. Op dat ogenblik vormde het een uitgestrekt domein in de stad, gelegen aan de Meer en in het zuiden begrensd door het kerkhof van de Onze-Lieve-Vrouw-van-Goede-Hoopkerk, op de plaats van het huidige Heldenplein; ten westen sloot het aan op het Monnikhof, cijnshoeve en refugiehuis van de abdij van Ter Kameren, zie Jean-Baptist Nowélei nummer 37. Het geheel bestond uit diverse huizen, bijgebouwen en een hoeve met boomgaard. De familie Tseraerts verkocht het in 1590. Nadien volgden verschillende eigenaars elkaar op.
Het huidige pand, in kern een patriciërswoning uit de zeventiende eeuw, werd naderhand in drie gesplitst en herhaaldelijk aangepast, onder meer in de tweede helft van de negentiende eeuw. Van de oude kern getuigen nog het zandstenen gevelparement, de steile dakhelling tussen aandaken en een aantal deur- en vensterposten met negblokken, onder meer een gedicht kruiskozijn met wigvormig ontlastingssysteem in de voorlaatste travee. De heden nog aanwezige gevelplaten werden aangebracht op het einde van de negentiende eeuw: een wapenschild van Nicolas Damant, kanselier van Brabant, dat werd aangetroffen in de kelder en een in 1889 ingemetste herinneringsplaat aan het vermeende verblijf van arts en chemicus Jan Baptist Van Helmont (1579(7)-1644) op deze plaats. Het feit of de arts hier ooit al dan niet verbleef is nog steeds een discussiepunt.
Uiterst links de in 1889 ingemetste gevelsteen met vermelding "Ici vécut et mourut J. Bptiste Van Helmont MDLXXVII - MDCXLIV" en "Ici naquit le 20 8bre 1614 Fçois Van Helmont" (andere historische bronnen geven als geboortejaar voor Jean-Baptist 1579 in plaats van 1577); uiterst rechts boven de poort, het in de kelder teruggevonden wapenschild van N. Damant. Gecementeerde zijgevels.
Ruime tuin achteraan, gedeeltelijk begrensd door de zandstenen tuinmuur van het Monnikhof.