DATABANK VILVOGRAPHIA

STRATEN – PLEINEN – PLAATSEN

de Grimberghestraat (Roger)

Type: gemeenteweg (N211)
Ligging: Centrum (verbinding tussen de Vlaanderenstraat en het (Spuymolenstraat)

Coördinaten:

Lambert 72
153 582,15 m
179 915,67 m
Lambert 2008
653 580,63 m
679 916,42 m
WGS84 DMS
50°55'46,33" NB
4°25'10,95" OL
WGS84 graden
50,929536°
4,419707°
Web Mercator
491 999,58 m
6 608 838,9 m

📍 Bekijk locatie op OpenStreetMap

Naamgeving

Huidige naam: de Grimberghestraat (Roger) sedert
Oude naam: Neerhof(straat) in de volksmond ook wel Vuilenhoek genoemd

Historiek

Oorspronkelijk betreft het een smalle straat , namelijk de Neerhofstraat die de verbinding maakte tussen de Vlaanderenstraat en de Spiegelstraat. Het deel vanaf de Vlaanderenstraat werd verlengd (+/- 1900) om de eigendommen van de burggraaf Roger Helman de Grimberghe te ontsluiten, waarna de naam van de straat werd gewijzigd. Het betreft hier dus de familie Helman (zie stamboom) welke op zeker ogenblik verheven werd tot de adelstand (De oorsprong van de naam ligt in het leenstelsel (feodalisme) van de middeleeuwen. De stand van een burggraaf was niet overal hetzelfde; burggraven konden onder een koning, bisschop of landheer staan en konden een bestuurlijke, militaire en/of juridische functie vervullen. Hun functie varieerde van een puur militair bevel over een burcht tot heerschappij over een groter gebied (burggraafschap). De titel van burggraaf was hoger dan baron, maar lager dan een graaf. ) De naam van de straat zou gecorrigeerd moeten worden in Helman de Grimberghestraat (Roger), wat in de gemeente Grimbergen (De Helman de Grimberghelaan is een laan tussen de Prinsenstraat en de Sint-Servaasstraat in het centrum van de gemeente Grimbergen Grimbergen werd in 1625 tot graafschap verheven) wel correct staat aangegeven. Er zijn eveneens familiale ‘Helman’ connecties via een straatnaam in Willebroek (zie verder).

degrimberghe wapen

De geschiedenis van de familie Helman gaat terug tot 1527. Johann Helman was toen beheerder van de Duitse stad Keulen. Aangetrokken door de toenmalige roem en de rijkdom van Antwerpen, kwam Henri Helman omstreeks 1550 met zijn gezin naar de Scheldestad. In 1640 trad Nicolaas Rubens, de zoon van de beroemde schilder Peter Paul Rubens en Isabella Brant, in het huwelijk met Constantina Helman. Zij was de tante van Jan Helman, die in 1661 de eerste baron van Willebroek werd. Jan Helman werd in 1631 in Den Haag geboren. In 1661 werd hij door Filips IV tot baron van Willebroek en Ruisbroek verheven. Hij overleed op 2 februari 1711. Het wapenschild van Jan Helman, met drie afgerukte leeuwenkoppen van goud, werd bij koninklijk besluit op 30 juni 1853 officieel erkend als wapenschild van de gemeente Willebroek.

Baron Jan Helman woonde in een prachtig kasteel langs het kanaal vlak bij de Sint-Niklaaskerk, aan de huidige Torenstraat, voorheen de Kasteelstraat. Het prachtige kasteel werd tijdens de woelige Brabantse Omwenteling in 1789 verwoest en geplunderd. In 1954 werd in Willebroek de straat vanaf de Schoolweg naar de Herman Vosstraat toe, vlak bij de bibliotheek, Jan Helmanstraat genoemd. Bij het vellen van de bomen op het plein voor de Sint-Niklaaskerk werd in 1965 ook de grafkelder van de familie Helman toevallig ontdekt. Roger Helman de Grimberghe, de laatste telg van de familie Helman de Grimberghe, overleed in 1945. Samen met zijn broer Edmond de Grimberghe (schilder) woonde hij van 1898 tot 1932 aan de Kloosterstraat 22 in Willebroek.

Jan Helman (1631-1711), licentiaat in de rechten, heer van Muylkercke, werd in 1660 in de adel verheven. "Voor zoveel als nodig" verklaarde de benoeming door koning Filips IV van Spanje, want in 1544 had keizer Karel V al een wapen goedgekeurd voor Jan Helman, een voorvader van de hier vermelde. Hij kocht de heerlijkheden van Willebroek en Ruisbroek en werd in 1661 vereerd met de titel baron van Willebroek. In 1662 werd Jerôme Helman, oom van de voorgaande, tot ridder benoemd en in de adel bevestigd. In 1785 werd door keizer Jozef II postuum de titel graaf toegekend aan Philippe Helman, heer van Termeeren, ten voordele van zijn weduwe Marie-Christine van Overstraeten, en eventuele afstammelingen. Deze Philippe Helman was een broer van Jan Helman - van Kerrebroeck. Henri Marie Gérard Joseph Helman (Brussel, 21 april 1753 - 4 januari 1828), broer van Alexander (Brussel, 3 mei 1751 - 31 januari 1826) was een zoon van Jan-Baptist Louis Bonaventure Joseph Helman, baron van Willebroeck en heer van Ruysbroeck, en van Adrienne van Kerrebrock, van de burggravin de Grimberghe was onder het ancien régime lid van de Tweede stand van Brabant en werd in 1782 door keizer Jozef II tot baron van Longueville verheven. Hij trouwde in 1794 in Taintignies met Marie-Thérèse le Clément de Taintignies (1777-1863). Kort na het huwelijk vluchtten ze voor de Franse troepen en emigreerden naar Würzburg.

Samen met zijn broer behoorde hij tot de eersten die onder het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden in 1816 erkenning in de erfelijke adel verkregen, evenals opname in de Ridderschap van de provincie Zuid-Brabant. Hij kreeg de titel burggraaf, onder de naam Helman van Grimberghe, overdraagbaar bij eerstgeboorte. Het echtpaar kreeg drie zonen, van wie alleen de oudste, Louis Helman (1795-1870) trouwde. Zijn echtgenote was Sophie Lacuée de Cessac (1811-1870), dochter van de empiregraaf, luitenant-generaal en Frans minister van Staat, lid van de Académie française, Gérard Lacuée de Cessac (1752-1841) en van Louise du Blanc de Brantès. Hun oudste zoon, Gérard Roger Helman (1830-1879), die ongehuwd bleef maar een relatie had, was diplomaat en werd bekend als filantroop. Ook de tweede zoon bleef ongehuwd.

degrimberghe portret

Roger (Armand Oscar) Helman de Grimberghe werd geboren in het kanton Bern op 25 februari 1864, † Bern op 9 oktober 1945. Hij is de natuurlijke zoon van burggraaf Gérard Helman de Grimberghe (1830-1879), gevolmachtigd minister van België nabij de Ottomaanse Porte (Constantinopel). Deze laatste liet het grootste deel van zijn fortuin na aan zijn twee natuurlijke zonen en een bedrag van 500.000 F (het equivalent van 100 miljoen frank in 1999) aan het fonds van de Hospices Civils de Bruxelles. In 1889 schilderde de schilder J. Tosseyn zijn portret, dat zich momenteel bevindt in de collectie van de gemeente Grimbergen.

Stamboom van de familie HELMAN

degrimberghe stamboom

Op de hoek van het ‘Neerhof’ tekent Jacob van Deventer een toch wel relatief grote constructie. Een neerhof was een pachthoeve die bij een kasteel behoorde, vaak omgeven door een gracht. Het Neerhof was een stadsdeel binnen de omwalling, en vindt zijn oorsprong in de 14de eeuw en werd aangelegd naar aanleiding van de bouw van het hertogelijk kasteel. Het is niet duidelijk van wie het toen afhankelijk was. In 1491 werd het eigendom van Jacob van Villeers (van Isle-Adam (1420-1472) was vermoedelijk van adel), en later in 1522 kwam het in bezit van Jan Marnix van Toulouse ((Brussel, tussen 14 februari 1537 en 14 februari 1538 – Oosterweel, 13 maart 1567) was een Zuid-Nederlandse edelman, broer van Filips van Marnix van Sint-Aldegonde).

degrimberghe deventer
Jacob van Deventer +/- 1560
degrimberghe everaert
Plan landmeter Everaert 28/01/1789 (met vermelding het Nederhof en de straete leidende naar het Nederhof)

Rond 1840 was de eigenaar de heer Helman, graaf Gerard-Arnould en Ulric-Hubert, Brussel van een huis met tuin en weide voor een totale oppervlakte van 2 ha 89 a 92 ca, gelegen tussen de Spiegelstraat en de Zenne. Waarschijnlijk verworven in 1791: Henri Marie Gerard Joseph Helman, burggraaf van Grimbergen van F. Du Bois, advocaat, namens Anna Francisca Barnaba. Voldoen van de koopsom van vier weiden waar fidei commis op rust, gelegen onder Vilvoorde Er werd in 1892 een rooilijnplan opgemaakt dat voorzag om de Neerhofstraat (de Grimberghestraat (Roger)) door te trekken tot aan de vroegere vesten (op het plan rue Rempart du Moulin – verwijzend naar de Spuymolen - genaamd), de huidige Spuymolenstraat. De gronden werden nadien verkaveld.

degrimberghe rooilijn
Rooilijnplan G.R. 05/09/1892 (stadsbestuur Vilvoorde)

Kadastrale legger en Popp

degrimberghe legger
degrimberghe legger
Kadastrale legger (+/- 1840)
degrimberghe popp
Popp 1842-1879

Aan de overzijde van de Neerhofstraat bevond (periode +/- 1850) zich een woning met tuin eigendom van notaris Jean-Baptist Portaels. Dit is heden ter hoogte van de huisnummers 3/5 langsheen de huidige de Grimberghestraat (Roger) (vroeger Neerhofstraat of Vuilenhoek genaamd).

Met het verval van de burcht geraakte ook de tuin in onbruik. De laatste tuinier (bloemen en groenten) was Lelong, hij kon, evenals de bouw van huisjes, de indruk van verwaarlozing niet uitwissen.

De Roger de Grimbergenstraat bleef tot zelfs na 1900 voor vele Vilvoordenaars de oude benaming, straat van de vuilenhoek, behouden.

Er was ook een kleine Neerhofstraat. Nu is het een deel van ‘de Grimberghestraat (Roger)'. De huidige Neerhofstraat verbindt de Spiegelstraat met de Roger de Grimberghestraat.

neerhof postkaart
Kleine Neerhofstraat (Vuilenhoek) 1910

Bronnen

  • Uit de registers van de Schepenbank — (1598-1610)

‘… erffnemers en huys opgetimmert is, metten gronde ende toebehoirten, in de Spiegelstraete ghelegen, deselve strate ten eenre, het gancxken gaende naar het Nederhoff ter 2de, ende de goeden die waeren wijlen Laurey Vanden Bossche ter derder ende vierder zyde, ende op noch een ydele heerdtstdt zynde nu een Coelhoff aldaer ghelegen tussen deselve stre en gancxken aldaer ter eenre en 2de, en de goeden heer Henricx Van Dongelberghe, ridder ter 3de en 4de zyden’

  • L'Orient Illustré (7 maart 1874)

Biografie van zijn excellentie graaf Roger Helman de Grimberghe, gevolmachtigd Minister van België dicht bij de ‘Ottomaanse poort’ (Sublime Porte, de regering van het Ottomaanse Rijk. De naam is een Franse vertaling van het Turkse Bâbıâli (“Hoge Poort” of “Poort van de Voorname”), wat de officiële naam was van de poort die toegang gaf tot het gebouwencomplex in Constantinopel, of Istanboel, waarin de belangrijkste staatsdepartementen waren gehuisvest. In de vroege geschiedenis van het Ottomaanse Rijk werden de grootviziers machtig, maar pas in de 17e eeuw verkregen zij de officiële residentie, Bâbıâli, die het echte bestuurscentrum werd. Daar waren ook de kantoren van het ministerie van Buitenlandse Zaken en de raad van staat; vandaar dat de term op de regering als geheel werd toegepast. Eind 20e eeuw waren de gebouwen de zetel van een provinciegouverneurschap.)

neerhof krant

België, dit koninkrijk dat zo bewonderenswaardig is door de rationele ontwikkeling van zijn industrie en landbouw, vormt een van de belangrijkste centra van de beschaving. De steenkoolmijnen, een van zijn grote rijkdommen, hebben overal de aanleg van immense locomotieffabrieken, spoorwegen, bewerkt ijzer en geweren bevorderd die over de hele wereld, en speciaal naar Turkije, worden geëxporteerd. Een deel van onze spoorwegen bestaat uit Belgische rails en wordt bereden door Belgische locomotieven. Belgische steenkool voorziet ook Constantinopel in een bepaalde mate van energie. De Belgische kolonie in het oosten van de Middellandse Zee is niet bijzonder groot, maar behoort over het algemeen tot een hogere klasse en elk van haar leden geniet een welverdiend aanzien. Sommigen kunnen zelfs worden beschouwd als onderdeel van de samenleving. Aan het hoofd van deze interessante groep Europeanen in Constantinopel staat de edele en genereuze graaf Roger Helman de Grimberghe, buitengewoon gezant en gevolmachtigd minister van Z.M. de koning der Belgen bij Z.M. de keizer van de Ottomanen, geëerd, gerespecteerd en vooral door allen bemind. Deze illustere diplomatiek begon zijn loopbaan waarin hij later zo schitterend zou uitblinken in 1850. Hij bracht toen drie jaar door in Frankfurt bij het oude Duitse Rijk. Van daar werd hij gestuurd naar Italië, waar hij twee jaar in Turijn verbleef, de voormalige hoofdstad van het Koninkrijk Sardinië. De hoge kwaliteiten die de heer de Grimberghe in deze verschillende functies had getoond, hadden hem de gunst en het respect van zijn superieuren en de aandacht van de koning opgeleverd; hij werd naar Spanje gestuurd. Het was in de loop van 1855 dat hij naar Madrid vertrok, waar hij een jaar bleef als tijdelijk gezant. Nadat hij zijn missie met het gewenste succes had vervuld, De heer de Grimberghe werd naar Zwitserland gestuurd als gevolmachtigd minister van augustus 1856 tot 1864, toen hij Genève verliet met de spijt en waardering van het gehele diplomatieke korps van deze stad. Zo veel goede diensten hadden de Belgische regering gedwongen om een verplichting van erkentelijkheid jegens de jonge diplomaat aan te gaan. In november 1864 werd hij naar het Oosten gestuurd als resident, en hij behield deze titel tot oktober 1867. Het was op dat moment dat koning Leopold, die zijn afgezant wilde tonen hoeveel waardering hij had voor zijn trouwe gedrag en het perfecte tact waarmee hij alle hem opgedragen onderhandelingen tot een goed einde had gebracht, hem benoemde tot zijn buitengewone gezant en gevolmachtigd minister. Meneer de Grimberghe behoort tot een van de beste families van België, en het is ook een van de rijkste en meest gerespecteerde. Tijdens zijn carrière heeft hij een groot aantal onderscheidingen ontvangen, waaronder die van Officier van Leopold van België, het grootlint van de Keizerlijke Orde van Medjidié , Grootofficier van de Leeuw en de Zon van Perzië , commandeur van de Orde van Isabella van Spanje, ridder van de Orde van Sint-Mauritius en Lazarus van Italië, enz. We zullen hier niet spreken over zijn grootmoedigheid en vrijgevigheid; deze eigenschappen zijn boven alle lof verheven en elk poging om ze te beschrijven zou slechts een onvolledig beeld geven van de sympathie die het openhartige en loyale karakter van de jonge graaf heeft weten op te wekken. M. de Grimberghe bezit namelijk in de hoogste mate de eigenschappen van het Belgische volk, die allereerst vreugde en geestigheid zijn; het gevoel voor schone kunsten; de liefde voor muziek en schilderkunst tot aan passie toe. Laten we enkele woorden wijden aan het vaderland van deze minister om deze biografie compleet te maken. De Belgische regering is een constitutionele monarchie. Er zijn twee Kamers, beide gekozen door de natie; dat zijn de Senaat en de Kamer van Afgevaardigden. Het katholicisme is hier het meest verspreid, maar andere geloven genieten volledige vrijheid. De industrie is bewonderenswaardig. De landbouw is zeer ontwikkeld. Frans is de taal van het verlichte deel van het koninkrijk. Het Vlaams, dat verwant is aan het Duits, en het Waals, dat een soort Franse dialect is en op het platteland wordt gesproken, het eerste in het westen; het tweede in het oosten. Duits wordt vrij veel gesproken in een deel van Luxemburg. Het Koninkrijk België, dat in 1831 werd gevormd uit het zuidelijke deel van de Nederlanden, heeft 500 kilometer van zuidoost naar noordwest, 450 kilometer van noordoost naar zuidwest en 29.500 vierkante kilometer. Het heeft ongeveer 5.000.000 inwoners. De grond is over het algemeen vlak; echter valt in het zuidoosten het Ardennengebergte op, dat bijna overal bedekt is met bossen en op veel plaatsen rotsen en vrij pittoreske steile hellingen vertoont. Over het algemeen is het terrein zeer vruchtbaar en aangenaam gevarieerd door weiden, bossen en mooie akkers met graan, vlas, hop, tabak, meekrap, enz. Tuinen zijn talrijk en uitstekend verzorgd, en bloemen vormen zelfs een belangrijk handelsproduct. België heeft veel spoorwegen. Vier lijnen stralen uit vanuit Brussel: die naar Mechelen, Gent, Namen en Parijs via Bergen. Vier vertrekken vanuit Mechelen: die naar Antwerpen, Keulen via Verviers, Brussel en Rijsel naar Kortrijk. Veel andere banen doorkruisen het land. Ook valt een groot aantal kanalen op, waaronder die van Gent naar Brugge en Oostende, die van Brussel, Leuven, Bergen, de Kempen en het noorden.

  • E. Verschuren — ‘De geschiedenis van Vilvoorde tot het begin van de 20e eeuw’ (+/- 1904)

We twijfelen aan het bestaan dezer heerlijkheid, omdat het zo een uitzonderlijke naam is. Spottend is ridder van het neerhof een koewachter. Wij hebben geen bewijzen kunnen vinden van het bestaan van 'het neerhof’. Op de lijst van 1770 waar de heerlijkheden, klooster, stad en staatseigendommen staan vermeld welke vrij waren van accijnzen, komt de naam Neerhof niet voor. Wij denken dat het Neerhof niets anders was dan een neerhof (basscour) van een heerlijkheid, misschien behoorde het wel aan het hof van Ghinderachter. Men kan opmerken dat zij ver ven elkaar liggen doch Jan III zal zeker niet geduld hebben dat, wanneer hij aan Daniel Vandeveen het recht schonk om een stier en een beer te houden, dit in zijn nabijheid zou geschieden. Daarbij komt nog dat er een kasseiweg liep van Ghinderachter naar het Neerhof. Ook staat er in een akte van 1506, handelend over Ginderachter nml. Het volgende: ‘ende een ander haffstad daer en een wijnhoff, sceuren, stallen, timmerogen ende andere Edeficien wier winhove(Ghinderachter) toebehorende staen over de goederen lest voorscreven, die 'tsamen voor ecne erve gehouden, ende gehacht zijn’. Hierdoor denken wij te mogen verklaren dat Neerhof geen heerlijkheid was. De ganse streek van Ginderachter en het neerhof zijn nooit bebouwd geweest. Sinds 1489 is alles gebleven zoals het was. Nog in 1901 bevond het zich in deze toestand.

  • J. Nauwelaers — ‘Histoire de la ville de Vilvorde'

Aan de linkerkant mondt iets verder in de Mosselstraete een steegje uit dat destijds niet zonder belang was, toen het naar het Nederhof leidde, dat wil zeggen naar de stallen van de garnizoen en naar de hertogelijke moestuin. Nadat het vervallen kasteel verlaten werd, verloor de bijbouw alle nut; langzaam werd het Neerhof omgevormd tot een weide en het steegje werd nutteloos: men reserveerde daarvoor de onaangename naam Vuilenhoek. Rue du Sale Coin, dat was de officiële naam in 1821. Rond 1840 stelde men voor het de naam De Coene te geven, 'beroemde landschapsschilder', geboren in Vilvoorde, maar het lijkt erop dat dit project enkel intern bleef.

  • Calderon, A. — Historiek der straten van Vilvoorde (1993)

Neerhofstraat: Dit bijzondere kleine straatje … / … de Champs Elysées in Parijs.

  • Jammart — Vilvoorde in beeld in 1955
  • degrimb jam
    11
    degrimb jam
    43
    degrimb jam
    55
    degrimb jam
    60
  • Onroerend erfgoed
  • de Grimberghestraat 48-62
    de grimb erfg
    (c) H. Kennis 2003

  • Fotoreportages
  • degrimb foto
    degrimb foto
    degrimb foto
    de Grimberghestraat 22 tot 28 (+/- 1985)
    degrimb foto
    degrimb foto
    de grimb erfg
    (c) de Grimbergestraat (1985)

  • Verheyden, A.L.E. — Onze stad Vilvoorde (1977)
  • Wat nu de R. de Grimberghestraat heet werd in het laatste kwart van de XVIIde eeuw vooral in beslag genomen door de ”heerlyckheyt, genoempt het Neerhoff” met een oppervlakte van ruim 2 ha “synde een weye regenoten de Zenne ter eenre, de stadtsvesten ten tweeder, de naerbescreven erve (d.i. het “huysken” van Peeter de Smet) ten derder.” Buiten twee bescheiden huizen kon met “het Neerhoff” de landerij, meer dan 1 ha groot, van jonker Vincentius de la Faille enigszins rivaliseren.

  • Stadsarchief Vilvoorde

← Terug naar databank