DATABANK VILVOGRAPHIA

STRATEN – PLEINEN – PLAATSEN

HOUTEM

Ligging: wijk

De wijk wordt min of meer begrensd door de gemeentegrens met Zemst (Eppegem) en Steenokkerzeel (Perk), de Buitingstraat en Houtemsesteenweg, Woluwelaan en de Zenne

Ingevolge besluit van het College van Burgemeester en Schepenen van de stad Vilvoorde op 15/10/2001 en bekrachtigd door de gemeenteraad behoren volgende straten administratief tot de wijk Houtem: Opsomming straten : Aardepad, Aardestraat, Achterstraat, Bloedstraat, Boektsesteenweg; Brandvoetweg; Brembosstraat; Buitingstraat, Damstraat; Derdeschoofstraat; Driestenbosstraat; Eggenpad; Grensstraat van Haesendonckstraat tot Buitingstraat; Harmoniepad; Harmoniestraat; Hazegras; Hondenbergstraat; Hooigaardestraat; Houtemboskerkweg; Houtemsesteenweg van Woluwelaan tot Damstraat; Houtemsesteenweg (klein doodlopend straatje vanaf Woluwelaan); Houtemveldstraat; Huinhovenstraat; Kattestraat; Keiput; Keiputvoetweg; Kluitingstraat; Kruipinstraat; Lange Bundervoetweg; Lange Wandeling; Leeuwstraat; Maaiveld; Monnikenhofstraat; Negendagwand; Nieuwburgstraat; Oogstweg; Osseneusel; Otto de Mentockdreef; Paraplupad; Paraplustraat; Pastoorstraat; Pikdorserspad; Put; Rodenbachplein(Albrecht); Rodenbachweg; Root; Schoewever van Kluitingstraat tot Woluwelaan; Schoolstraat; Schriekwegel; Sint-Rochusstraat; Spreeuwenhoek; St. Amalbergepad; Steenmolenweg; Ter Kamerenpad; Ter Kamerenweg; Teresianenstraat; Trekelsstraat(Karel); Twee Bundersstraat; Twee Bundersvoetweg; Vierbunder; Vierbunderpad; Vlasaard; Vlegelpad; Wanneweg; Wijnputvoetweg; Zaaitijdstraat; Zomertijdpad; Mechelsesteenweg van Woluwelaan tot gemeentegrens Eppegem

Ondertussen (tot en met 2025) zijn er een aantal straten (straatnamen) bijgekomen: den Brand, Ten Gaarde, Witloofstraat

Coördinaten:

Lambert 72
156 422,73 m
181 973,96 m
Lambert 2008
656 420,94 m
681 975,04 m
WGS84 DMS
50°56'52,85" NB
4°27'36,54" OL
WGS84 graden
50,948014°
4,460149°
Web Mercator
496 501,54 m
6 612 103,11 m

📍 Bekijk locatie op OpenStreetMap

Toponymie

De naam zou afkomstig zijn van Hout en heim, wat zou wijzen op een ontstaan in de Frankische periode. Ook de dries in het dorpscentrum zou hierop wijzen. De naam Houthain duikt op in leenboeken van de hertogen van Brabant. Er is zelfs sprake van heren van Houthain. Een bekend voorbeeld is Daniël van Ranst. Tot de Frankische nederzettingsnamen behoren in de eerste plaats de namen op -inga en -heem, ook uitgebreid tot -ingaheem, en zele (Lindemans 1940 en 1954; Gysseling 1969, 170-171). Een groter aantal namen in onze streek is samengesteld met het element -heem, woonplaats. Verschillende hiervan hebben als eerste lid een persoonsnaam zoals bv Boutersem. Andere namen met -heem hebben als eerste lid een adjectief of een soortnaam. Zo is Houtem (974 Holthem) in St.-Margriet-Houtem samengesteld met hout, bos, evenals Walshoutem (1079 Houtain, 1548 Wals-Houtem, tot de 17de eeuw Waals), Met op, hoger gelegen, is de naam Oppem (1433 Opheem) te Geetbets samengesteld (Lindemans en Borgers).

Historiek

In de geschiedenis speelde de Abdij Ter Kameren uit Elsene een belangrijke rol. De abdij werd aan het begin van de 13e eeuw opgericht en had al gauw grote stukken grond verworven in de streek. Prins Hendrik, de oudste zoon van de hertog Hendrik van Brabant, schonk in 1230 aan de abdij 85 bunder bos in Sylva de Vilvordia, de plaats waar Houtem nu ligt. Door een latere schenking werd dit tot 112 bunder uitgebreid. Tegen het eind van de 13e eeuw was Houtem een van de zeven grangiae (Korenschuur, opslagplaats van graan. Bij de cisterciënzers speelde de grangia (mv. grangiae) een dusdanige rol dat het begrip er een speciale betekenis kreeg, die van uithof. De grangia van de cisterciënzers werd het equivalent van de curtus der benedictijnen. De cisterciënzers gebruikten de woorden grangia, curtis en curia zonder onderscheid door elkaar om hun externe bedrijven aan te duiden. Zij beperkten daarbij de begrippen niet tot de schuur alleen, maar begrepen er het gehele complex van bedrijfsgebouwen en zelfs de bijbehorende gronden onder. Een groot voordeel van de aanwezigheid van een grangia was, dat door de aanleg van flinke voorraden een geregelde marktvoorziening mogelijk werd. De grangia onderscheidde zich door het hoge dak, de steile topgevel, de brede ingangspoorten (van voren of opzij) en meestal door de driebeukige aanleg met rijpad in het midden) die de abdij in die tijd had. De gronden werden de volgende eeuwen grotendeels verpacht; de abdij bleef wel tot het eind van het ancien régime een belangrijke eigenaar. Houtem is in een 18e-eeuws kaartenboek te zien als een kleine kern rond een kapel bij een driesvormige structuur. Ten zuiden lagen percelen met afwisselend akker en bos. Op de Ferrariskaarten (1777) wordt Houtem aangeduid als het gehuchtje Houthen. Het telde slechts 35 huizen die bijna uitsluitend op de Brusselsesteenweg stonden. Drie belangrijke hoven waren het Monnickenhoff, Heenblock en Tersebrick. Houtem bleef al die tijd gericht op landbouw en veeteelt. Op het eind van de 18e eeuw was het goed voor zo'n vijfde van de totale bevolking van Vilvoorde. In 1775 werd een nieuwe kapel gebouwd, wat de huidige Sint-Antoniuskerk zou worden. Aanvankelijk bediende de tweede vicaris van de Onze-Lieve-Vrouwekerk van Vilvoorde de kapel. De kerkfabriek nam in 1837 het beheer over en een jaar later bouwde men een pastorie voor een zelfstandige kapelaan.

Bronnen

  • E. Verschuren — ‘De geschiedenis van Vilvoorde tot het begin van de 20e eeuw’ (+/- 1904)
  • Van in het begin is Houtem een gehucht van Vilvoorde geweest. De ligging van dit gehucht is ten Noord-Oost van Vilvoorde-stad, het beslaat een gebied tussen de Perksegracht, Neerbroekgracht, Baarbeek, Plattesteenbeek, de Buitingstraat en de Leuvensestg. De grond gelegen tussen de Plattesteenbcek en de Kantersteenbeek wordt Houtem-Bos geheten. Het is onder het Franse bewind dat Houtem uit de armoede gesleurd werd en een welvarend landelijk gehucht werd. Voorheen waren al de inwoners arme huurlingen, die gedurende zes eeuwen in ellende hebben geleefd immer werk ende om de abdij van Terkameren te verrijken. Toen de goederen der abdij in 1796 voor spotprijzen in het openbaar werden verkocht, heeft elke inwoner er zijn deel van genomen, ofschoon de kopers door de Paus in de ban van de kerk geslagen werdenG Men noemde die eigendommen zwarte goederen. De inwoners van Houtem hebben zich weinig om de ban bekommerd, zij dachten en met recht dat hun voorouders genoeg voor de abdij geslaafd hadden en dat zij nu wel recht hadden op het land.

  • J. Verbesselt — ‘Het parochiewezen in Brabant (tot het einde van de 13de eeuw)’ (1972)
  • De Kapellen van Koningslo en Houtem
    Elk van de beide buitenwijken Koningslo en Houtem bezat een eigen kapel, evenwel zonder eigen bedienaar. De eerste kapel had Sint-Laurentius tot patroon, de tweede Sint-Antonius. Beide kapellen zijn niet zeer oud. Die van Koningslo stond niet ver van de huidige aan de andere kant van de straat. Haar oorsprong moet gezocht worden in de zeer verre afstand van de moederkerk. Waarschijnlijk werd ze in de 16e eeuw gebouwd. Alleen 's zondags werd er door een onderpastoor van Vilvoorde mis gelezen en gepredikt. Zij verdween met de Franse Revolutie. Eerst in de jaren dertig kreeg Koningslo een nieuwe kapel en parochie. Na de oorlog 1940 werd het Voor eveneens tot parochie opgericht.
    Houtem, eveneens een uur van de hoofdkerk verwijderd, kreeg reeds vroeg een kapel door toedoen van de abdij ter Kameren, die er een groot hof en de meeste gronden bezat. Deze stond niet op de plaats van de huidige parochiekerk, maar langs de weg naar Vilvoorde, zoals het Kaartboek van 1719 aangeeft. Wij vragen ons af of deze wel de eerste kapel van het gehucht is geweest, daar er in de hoven, waarvan een abdij in de13e eeuw de uitbating aan eigen fratres toevertrouwde, doorgaans een kapel werd opgericht. Kijken wij naar Amelgem, Ossegem(Laken) , Buggenhout, enz. (J. LINDEMANS, Het Landgoed Ossegem, overdruk uit ESB., jg. 1930 D. DELESTRE, De Kapel van Amelgem onder Meise, ESB., jg. 1928.) . De abdij van ter Kameren, die in de 13e eeuw te Houtem een van haar voornaamste hoven oprichtte en door fratres liet uitbaten, zal o.i ., naar het algemeen voorbeeld, er wel voor gezorgd hebben dat de zielezorg er niet verwaarloosd werd uit hoofde van de verre afstand van de hoofdkerk. Spijtig genoeg, vonden wij er nergens enig spoor van. Dit hoeft ons echter niet te verwonderen, daarvele soortgelijke kapellen soms vrij vlug verdwenen, meestal reeds een eeuw later, door het vervangen van de fratres door leken. In 1775 bouwde de abdij ter Kameren een nieuwe bapel te Houtem in de nabijheid van haar hof. Dit is het tijdstip waarop op vele plaatsen pogingen werden ondernomen om ingevolge de aangroei van de bevolking nieuwe parochiën te stichten.
    Na de Franse Revolutie bleef de kapel bestaan. Zij werd zoals voorheen bediend door de onderpastoor van Vilvoorde en met tussenperioden door de pastoors van Peutie en Perk. Eerst in 1825 werd ze officieel herkend en in 1838 als parochie opgericht.

  • A.L.E. Verheyden — ‘Onze stad Vilvoorde’ (1977)
  • A Wauters wijdde slechts een enkele bladzijde aan de geschiedenis van dit gehucht. Ze bevat echter belangrijke gegevens, zij het dan in de vorm van steekproeven gespreid over de periode gaande van 1230 tot 1838!. .. Volgen we hem even in zijn relaas. Het gehucht bood in 1230 nog een desolaat uitzicht als bescheiden nederzetting bij het bos in de nabijheid van het riviertje, de Lebbeke. In bewust jaar schonk prins Hendrik, oudste zoon van de Brabantse hertog, aan het klooster van Ter Cameren 85 bunderen bos "in quadam silva de Vilvordia jacentia". Tevens stond hij 3 van zijn vazallen toe ook een legaat te doen aan dezelfde kloostergemeenschap. ...

    📄 Bekijk PDF

    Meer dan Koningslo deed Houtem zich opmerken als een gesloten gemeenschap tegenover de Vilvoordse poorterij. Een grotere welstand en een hoger cultureel peil geven de verklaring voor deze merkwaardige constatatie. Qua bevolking telde Houtem, volgens de parochietelling van 1787, 380 inwoners.

  • J. Nauwelaers — ‘Histoire de la ville de Vilvorde'
  • tekst

  • Onroerend erfgoed
  • Vrij geïsoleerd gehucht, gelegen in het uiterste zuidwesten van Vilvoorde; van de rest van de gemeente afgesneden door de Ring rond Brussel. Van oudsher was Koningslo een moerassig en bosrijk gebied dat sedert de tiende eeuw verdeeld was over kerkelijke en wereldlijke hoogwaardigheidsbekleders; in de loop van de twaalfde eeuw werd het grotendeels omgezet in weiden en akkers met als belangrijkste plaatsen "'t Voer" een hoeve in handen van het Onze-Lieve-Vrouwegasthuis en sedert het begin van de veertiende eeuw ook de versterkte residentie van de Heren van Coninxloo. Dit uitgestrekte landbouwgebied was gelegen buiten de middeleeuwse stadskern en bleef tot de twintigste eeuw nagenoeg ongeschonden. Op de kaart van Ph. Vandermaelen uit het midden van de negentiende eeuw bestond Koningslo slechts uit de concentratie van een beperkt aantal huizen en enkele verspreide hoeven. Als buitenwijk van Vilvoorde bezat het gehucht van in de zestiende eeuw een eigen kapel toegewijd aan Sint-Laurentius, doch zonder eigen bedienaar. Volgens J. Verbesselt dient haar oorsprong gezocht te worden in de verre afstand tot de moederkerk. De kapel, gelegen tegenover de huidige kerk van Sint-Aloysius verdween tijdens de Franse Revolutie; pas in de jaren 1930 kreeg Koningslo opnieuw een kapel. Momenteel telt het gehucht drie parochies: Koningslo zelf met de kerk Sint-Aloysius van Gonzaga uit de jaren 1930, 't Voor, als parochie opgericht in de jaren 1940 met de moderne Sint-Jan-Berchmanskerk uit de jaren 1960 en Mutsaard, waarvan de kerk gelegen is op grondgebied Brussel-Laken; het grootste gedeelte van het grondgebied is ingepalmd door woonuitbreidingen uit de tweede helft van de twintigste eeuw. De oudste bebouwing (eerste en tweede kwart van de twintigste eeuw) situeert zich aan de Romeinsesteenweg en in het zuidwestelijke gebied dat aansluit bij Strombeek-Bever en Brussel; vaak gaat het hier om vrij banale lintbebouwing, soms met verwaterde reminiscenties aan de gangbare stijlen, zoals het art-decogetinte nummer 55 in de Mutsaertstraat. Het noordwestelijk gedeelte wordt ingenomen door "'t Voor", een woonwijk met planmatige aanleg en radiaal stratenpatroon met rond convergentiepunt, een realisatie in het kader van een grootscheepse huisvestingspolitiek die werd gestart tussen beide Wereldoorlogen en voortgezet na de Tweede Wereldoorlog: ‘t Voor wordt gekarakteriseerd door homogeen bebouwde straten van aaneengesloten eengezinswoningen uit de jaren 1950 en 1960, meer bepaald eenvoudige bel-etagewoningen soms met keldergarage, en sociale woningbouw met uniform uitzicht uit dezelfde periode, zoals in de Vinkenlaan. Verder noteren we sedert het laatste kwart van de twintigste eeuw de beeldbepalende inplanting van een aantal bedrijven zoals het "Athena Business Center", voorheen "Kodac" en een watertoren (1978) aan de Streekbaan. Op 5 oktober 1993 werd de eerste steen gelegd van het "Huis van de Toekomst", Indringingsweg nummer 1, waarbij de toekomstvisie op onze leefomgeving en ons bestaan wordt geïllustreerd; het huis opende zijn deuren op 16 maart 1995 en werd gesloten op 16 maart 2000. Ter vervanging werden een nieuw "Huis en kantoor van de Toekomst" geopend.

    • DE DONDER J., Het Huis van de Toekomst, in Vlaams-Brabant, tweemaandelijks tijdschrift, nummer 5, 1996, p. 35-39.
    • VERBESSELT J., Het parochiewezen in Brabant tot het einde van de 13e eeuw. Deel XI. Tussen Zenne en Dijle, Pittem, 1972, p. 72-73.
    • VERHEYDEN A.L.E., Oude plaatsnamen in en buiten de Meierij Vilvoorde (XIIIe - XIXe eeuw), Feestnummer Sympathie, tweemaandelijks tijdschrift van de Vilvoordse afdeling van het Willemfonds, 1986.

    Bron: KENNES H. met medewerking van STEYAERT R. 2005: Inventaris van het bouwkundig erfgoed, Provincie Vlaams-Brabant, Gemeente Vilvoorde, Deelgemeenten Vilvoorde en Peutie, Bouwen door de eeuwen heen in Vlaanderen VLB1, onuitgegeven werkdocumenten.

  • Tijdschrift Heemkundige kring hertog Hendrik I Vilvoorde
  • overzicht

  • Post- of zichtkaarten / luchtfoto's
  • Houtem luchtfoto
    Houtem erfgoed
    Houtem erfgoed

  • Stadsarchief Vilvoorde

← Terug naar databank