DATABANK VILVOGRAPHIA

STRATEN – PLEINEN – PLAATSEN

DE MEER

Type: verdwenen straatnaam
Ligging: wijk Centrum
zie Leuvensestraat

Coördinaten:

Lambert 72
154 042,49 m
179 772,59 m
Lambert 2008
654 040,98 m
679 773,4 m
WGS84 DMS
50°55'41,69" NB
4°25'34,51" OL
WGS84 graden
50,928247°
4,426254°
Web Mercator
492 728,33 m
6 608 611,2 m

📍 Bekijk locatie op OpenStreetMap

Toponymie

Huidige naam: Leuvensestraat

Oude benaming: de Meer

Middelnederlands: meer = grenspaal, grensscheiding, paal om iets aan vast te leggen, een dier, een krankzinnige, ... Lindemans plaatsnamen (42): meer, mark= grens, stuk land besloten door een gracht of een kant met struikgewas - veldnaam Wauters Env II 471: meer = merson 'le marais' Mansion Best 109: mere, meer, meersch= laag weiland

Toponymie van Vilvoorde door E.A. Janssens (1940)
Hier waarschijnlijk 'lang weiland' - Hoe de naam later straatnaam geworden is, is moeilijk te verklaren.

Histoire des Environs de Bruxelles (3 volumes) door Wauters A.- Brussel 1855.
II 414 - 1192 - Mersch
II 417 - 1141 en 1335 - Meer
Een oud register van cijnzen en renten toebehorend aan de armenkas, een register uit het jaar 1441 dat we terugvonden in het gemeentehuis, vermeldt de meeste huidige straten: het Meer, de Ridderstraat, de Kattenstraat, de Hellincstraat, waarvan men ten onrechte denkt dat ze genoemd is naar de beroemde Van Helmont; de Spiegelstraat, de Molenstraat, de Vissersstraat, enzovoort. Het Meer, dat al in 1535 wordt genoemd en tegenwoordig ook wel de Leuvense straat heet, lijkt identiek aan het meer dat Mersch of het Moeras heette en dat Hendrik I in 1192 aan de stad gaf, waarvan de locatie waarschijnlijk toen al was volgebouwd. Wat men nu Achterstraat en de Nieuwstraat noemt, die min of meer een verlenging ervan vormen, lijken vroeger de naam Coestraat of ‘Koeienstraat’ te hebben gedragen. (verwijzing naar La SERNA-SANTANDER, Mémoire sur la bibliothèque de Bourgogne, p. 198.(1809))

De Vilvoordse rederijkers namen in 1561 deel aan de wedstrijd te Antwerpen, en in 1620 aan die te Mechelen . Tijdens de Franse bezetting werd de vereniging ontbonden, maar enkele jaren later weer opgericht en kende toen een korte periode van bloei. Tegenwoordig bestaat ze nog steeds en heeft ze haar theater behouden, hoewel er geen voorstellingen meer worden gegeven. Een deel van het archief van de kamer is nog in het bezit van een van de leden, de heer Jean De Crée; helaas vonden we daarin slechts weinig belangrijke stukken: de boekhouding vanaf ongeveer 1670, en enkele documenten betreffende de koning van Spanje ( den Coninck van Spangnien ), een huis gelegen aan de Markt, richting het Meer, en eigendom van de rederijkers, dat diende als vergaderplaats.

OPENBARE WEG. — De gemeentelijke ontvangers van Vilvoorde hadden vroeger vrijwel alle taken die tegenwoordig door het college van burgemeester en schepenen worden uitgevoerd, en in het bijzonder het toezicht op de openbare weg. Vanaf Pasen tot 1 oktober mocht geen enkele wagen geladen met stenen het Meer oversteken, tenzij het weer te nat was om via de Coestrate te rijden. Het was ook verboden om dieren achter te laten op de stadsmuren, of om tuinen (eusele) naast deze muren onomheind te laten. Iedere inwoner moest op zaterdag, op straffe van een boete van drie pond, het deel van de straat langs zijn eigendom schoonmaken en het vuil of de modder in hopen verzamelen voor gemakkelijke verwijdering.

Histoire des Environs de Bruxelles (volume 6B) door Wauters A.- Brussel - 1972
Een oud register van cijnzen en renten toebehorende aan een lijst van armen, register die dateert van het jaar 1441 en die we terug hebben gevonden op het stadhuis, vernoemt het grootste deel van actuele straten: de Meer, de Ridderstrate (of rue des Chevaliers), de Cattestrate (of rue des Chats), de Hellinckstrate, waarvan ten onrechte wordt aangenomen dat het zijn naam heeft ontleend aan de beroemde Van Helmont; de Spiegelstrate (of rue du Miroir), de Molestrate (of rue des Moulins), de Visscherstrate (of rue des Poisonniers), enz. De Meer, die reeds werd geciteerd in 1335, en die heden Leuvensestraat wordt genoemd, schint identiek te zijn aan het meer (Mersch’ genaamd (of le Marais), die Hendrik I aan de stad gaf in 1192, en waarvan, zonder twijfel, deze locatie bestond uit verschillende gebouwen.(blz. 86-97).

We hebben alleen een vage herinnering waar de verblijfplaats bestond van de Zeven Kleine Broeders aan de Meer (van zeven arme bruederkens gestaen op de stratum geheeten de Meer, 25 juni 1550) en de zes kleine zusjes Ten Ghoore (van zes arme zusteren geheeten ten Ghoore, 1567). Deze laatste moet in de buurt van de oude Munt gelegen hebben, richting de Woluwe en de plaats genaamd Warmoesbroeck ('warmoes’ (volgens Van Wijk): warme spijs, soep voor groente – warm + moes (moestuin)); in de vorige eeuw bevond het zich, zo werd mij verzekerd, dichtbij de Vlaamse Poort. (blz.218)

Rijksarchief Schepengriffie - Schepenkarters (1291-1754)
in vuodicto de meer
1142 Rk Gr Sc 9637 1442 28 fevrier NS

Rijksarchief Schepengriffie - oorkonden verschenen voor de schepenen der stad (1450-1461)
1451 de meer (1451)
1505 de meer

Rijksarchief Schepengriffie - Contracten en goedenissen (1517-1522)
gelegen op die meere (1522)

Rijksarchief Schepengriffie - Voorwaarden voor publieke verkoopingen en verpachtingen (1730-1733)
op de straete de Meer (1731)

Rijksarchief Rekenkamer - Staat der goederen der seculiere en reguliere geestelijken, kloosterorden enz. bevolen door Jozef II (1786 en 1787)
staat der goederen der kloostergemeenschappen van ... Vilvoorde: op de strate de Meer (1787)

Kadastraal plan
1834 Meerstraet, Mierstraet
Lovenschestraat


Rijksarchief Verkoop van Nationale Goederen
Leuvenschestraat 1797
rue de Louvain 1834


Kiezerslijsten der gemeenteverkiezingen van 1938
Leuvenschestraat

Oude plaatsnamen in en buiten de Meierij Vilvoorde door A.L.E. Verheyden
Deel van de grote verkeersader tussen O. en W. op Vilvoords grondgebied. De benaming dekte oorspronkelijk als omvang meer dan de huidige Leuvensestraat. De straat ving aan bij de Leuvensepoort en sloot af bij het marktplein, zonder onderbreking. De moderne baanaanleg Brussel-Mechelen bij de jongste eeuwwisseling deed een ganse reeks huizen van de Meer verdwijnen. Anderdeels gewaagt een document uit het jaar 1427 van : "op de Meere buiten Vilvoorde".


Historiek plaatsnamen

Abtsherberge

Ze bestond vóór 1500 uit 2 huizen, gelegen in de Leuvensestraat (thans nrs. 61 en 63) en fungeerde toen als opvangcentrum voor pelgrims en reizigers. Na de razzia van de Brusselaars in 1489 werd ze tot een puinhoop herleid. Ze werd nadien herbouwd onder één dak en tot heerlijkheid verheven in 1500.

  • Archief van O.L.V. Ten Troost
  • 25 september 1500, 1544, 1686; 1759. (reg. nr. 5, f° 12 V° -13, reg. nr. 10, reg. nr. 22, f° 152, 266, reg. nr. 30. / map nrs. 14 en 49.)
  • Rijksarchief – Griffie Schepenbank – voorwaarden voor publieke verkopingen en verpachtingen 1717-1729
  • 1721 ‘op de meer comende ter eure aende erffve ghenaempt d’Absherberghe comende achter teghen den muer van het Monninck hoff
  • Rijksarchief – Griffie Schepenbank – ‘Leenboeck van den hove ende heerlyckheijt van Ghinderachter gelegen binnen de Stadt Vilvoorden …23/07/1658)
  • ‘seker huys ende hoff gheleghen op ten Meer ghemeynelyck geheeten d’Absherberghe metten pachthove ende boomgaert

Arent (den)

Een herberg op de Meer. Op 15 november 1581 greep hier de verkoop plaats van het afbraakmateriaal van "den ouden Troost" (Leuvensesteenweg).

  • Archief van O.L.V. Ten Troost
  • 13 november 1318, augustus 1346, 9 en 21 oktober 1346, 11 juni 1347, 3 september 1360, 8 februari 1578, 15 november 1581 / mappen nrs. 11 1 12 en 68.

Capelle Sint-Niklaasgasthuis

Een constructie uit het begin van de XIVe eeuw. Ze geraakte bouwvallig tijdens de XVIeeuwse troebelen. Het ganse Sint-Niklaasgasthuiscomplex werd door Alexander Earnese aan het O.L.V. ten Troostconvent geschonken in 1585.

  • Archief van O.L.V. Ten Troost
  • 1421, 23 maart 1522, 25 juni en 22 augustus 1586, 1586. (reg. nr. 8, f° 23 V° , reg. nr. 22, f° 306. / mappen nrs. 68 en 73.)

Sint-Niklaasgasthuis

Oorspronkelijk gevestigd. in de Leuvensestraat, op de plaats van het huidige O.L.V. ten Troostklooster. Nadien (1586) opgericht aan de overkant van de straat. Tijdens de Franse Bezetting werd het complex verbeurdverklaard.

  • Archief van O.L.V. Ten Troost
  • 4 september 1357, 8 november 1360, 11 maart 1408 ( 1409 n. st.), 1421, 1427, 22 augustus 1586, 1629, 1663, 1740-1741, 1777-1778.(reg. nr. 5, f° 60 V°. , 61, reg. nr. 6, f° 9 V°, 41; • 43, reg. nr. 8, f° 23 V° ' reg. nr. 12, f° 89 v° reg. nr. 14, f° 121, reg. nr. 17, f° 39, reg. nr. 22, f° 164, 309, reg. nr. 42, blz. 22./ mappen nrs. 12, 68 en 73.)

Cramcken (het)

Een huis, gelegen in de Leuvensestraat.

  • Archief van O.L.V. Ten Troost
  • augustus 1619. (reg. nr. 8, f° 46)

Draeck (den)

Een herberg, gelegen in de Leuvensestraat tegenover de "Cattestraete". Voor 1384 was ze de eigendom van Willem Cornelis en zijn echtgenote, Alydt van den Broecke. Na 1384 werd ze het bezit van Arnoldus van der Heijden, in 1518 van Jan van Woelmont. (nvdr. vermoedelijk ter hoogte van het huisnummer 44 Leuvensestraat)

  • Archief van O.L.V. Ten Troost
  • 15 april 1384, 1489, 1515, 4 februari en 26 maart 1516 (1517 · n.st.), 1544, 1657, 1710. (reg. nr. 3 f° 56 V° , 143, 144, reg. nr. 8, 3e deel, reg. nr. 10, reg. nr. 11, f° 3, reg. nr. 13, f° 3 V° , reg. nr. 22, f° 156, 271 V° / mappen nrs. 11, 12 en 71.)
  • Algemeen Rijksarchief – Schepengriffie – Contracten en goedenissen (1504-1551)
  • 1509 ‘eene heert stadt, metten huyse daer op staende geheeten den draeck opten meer’

Eenhoorn (den)

Een herberg op de Meer.

  • Archief van O.L.V. Ten Troost
  • 1544, 1686.(reg. nr. 10./ map nr. 49.)

Ketel (den)

Een huis op de Meer.

  • Archief van O.L.V. Ten Troost
  • 30 december 1613.(map nr. 20.)

Lelie (de)

Eén van de oudste brouwerijen te Vilvoorde, die tot in de XVe eeuw uit 2 huizen bestond "in de straete soe men gaet naer de Lovensche poirte, aldernaest de Roose, op den hoeck van de Meer". Bouwvallig geworden, werd de brouwerij onder één dak herbouwd. In 1616. Het huis werd op 29 december 1629 eigendom van het O.L.V. ten Troostconvent.

  • Archief van O.L.V. Ten Troost
  • 9 november 1569, 9 november 1590, 1616, 29 december 1622, 1625, 1627, 1639, 1675.(reg. nr. 8, f° 58, reg. nr. 14, f° 82 V° , reg. nr. 22, f° 280 V° - mappen nrs. 10, 11 , 12, 13 en 50.)
  • Histoire de la Ville de Vilvorde - J. Nauwelaers
  • dl I, blz. 388-389. De brouwerij van Lylie behoorde tot de oudste; haar naam gaat terug tot de 15e eeuw. In 1418 bevond zich een herberg met dit uithangbord in de buurt van het kasteel.

Meer (de)

  • Archief van O.L.V. Ten Troost
  • 11 juni 1347, 1427, 14 december 1428, 25 september 1500, 1566-1569, 12 juli 1595.(reg. nr. 3, f° 15, reg. nr. 5, f° 12 V°, 13, reg. nr. 6, f° 1 V° , 41, 43, reg. nr. 8, f° 26, reg. nr. 11, f° 1.
    mappen nrs. 12 en 13.)

Oeijevaert (den)

Een huis - ook "Hoeivaertnest" -, gelegen op de Meer tegenover het O.L.V. ten Troostklooster (het vroeger Sint-Niklaasgasthuis) "op den hoeck van de Brusselschestraete" (de huidige Witherenstraat). (nvdr waarschijnlijk huis nummer 98).

  • Archief van O.L.V. Ten Troost
  • 1536, 1621-1672, 1636-1735 (mappen nrs. 27, 61 en 71)

Prins van Luyck (den)

Een herenhuis op de Meer, tegenover de O.LV. ten Troostkerk en naast het Sint-Niklaasgasthuis (na 1586). (nvdr waarschijnlijk een van volgende huisnummers 100-104).

  • Archief van O.L.V. Ten Troost
  • 1739, 15 januari 1763. (reg. nr. 8, fÓ 91 V°, reg. nr. 21 7 f° 13 V° - map nr. 83)

Roose (de)

Huis, gelegen op de Meer bij de Leuvensepoort "neven den Spiegel, aldernaast de Lelie". Tot in 1634 droeg het de naam: "het Sweert".

  • Archief van O.L.V. Ten Troost
  • 1 augustus 1346, 2 september 1360, 1406, 1427, 11 maart 1408, 1634, 1656.(reg. nr. 3, ra 29, reg. nr. 6, f° 2, reg. nr. 81 ra 58, reg. nr. 12 1 ra 82, reg. nr. 14, ra 82. / mappen nrs. 11, 12, 13, 50 en 68.)

Smisse (de Groote)

Een hoeve in de Leuvensestraat gelegen, bij het O.L.V. ten Troostklooster.

  • Archief van O.L.V. Ten Troost
  • 19 oktober 1594, 12 juni 1595. (mappen nrs. 10 en 11.)

Spiegel (den)

Een huis, op de bocht van de Leuvensestraat naar de Leuvensepoort gelegen.

  • Archief van O.L.V. Ten Troost
  • 1406.(reg. nr. 3, f° 29.)

Sterre (de) een brouwerij, gelegen bij het spreekhuis van het O.L.V. ten Troostklooster (Leuvensestraat) en voorgesteld als "een schoon hoffstadt". De waarde ervan werd 500 Rg. geschat door Hendrick van der Meeren (meester timmerman) en Peeter van Waelewyck (meester metselaar) op 5 augustus 1654. Ze brandde af in 1707 en nog hetzelfde jaar heropgebouwd tegenover de O.L.V. de Goede Hoopkerk. In 1985 werd het volledig afgebroken voor nieuwbouw.
  • Archief van O.L.V. Ten Troost
  • 1586, 6 juli 1591, 27 augustus 1611, juli 1615, 24 januari en juni 1638, 9 september 1641, 16 mei 1650, 2 mei 1652, 1654.(reg. nr. 8, f° 32 V°, 70, 70 V° , 73, reg. nr. 13, f° 82, 132, reg. nr. 22, f° 163, 280 V°, 307, reg. nr. 44, blz. 169, 268./ mappen nrs. 3, 7, 46, 51, 56 en .121.)
  • Histoire de la Ville de Vilvorde - J. Nauwelaers
  • dl I, blz. 387-388. De brouwerij De Croone, gelegen aan de Leuvense straat, grensde aan de Kleine Molenstraat. Ze behoorde vroeger toe aan Jacques de Helt. Op 12 februari 1766 verkochten Barbe 't Sas, weduwe van Michel Antoine Michiels, en haar kinderen de brouwerij aan François Joseph Wouters uit Vossem. De brouwerij De Sterre, oorspronkelijk gevestigd bij de hoek van Meer en de Kattenstraat, werd na de brand van 1707 heropgebouwd nabij de kerk. (Een van de grafstenen die nog zichtbaar is in de kerk draagt een ster en de attributen van de brouwerij. Dit is het monument dat werd opgericht ter nagedachtenis van Adriaen Sophye, overleden op 21 mei 1573, en zijn echtgenote Anne Vanden Einde. Het is aannemelijk dat hij een van de brouwers van De Sterre was). De bronnen vermelden als brouwer ook Carolus Comblez, die samen met zijn ouders begraven ligt in de parochiekerk. Hun grafopschrift luidt: : « Sepultura familia A. G. Comblez. 2.X.1729 et Barbarae du Toy. Hic jacet Carolus Comblez, proles unica praedictorum, obiit 7 martii 1780 ». - Barbe du Toy was misschien een dochter van brouwer Nicolas du Thoy, die een brouwerij vestigde nabij de Woluwe en in 1707 toestemming kreeg om water uit de rivier te halen. c.c. 348, f 0 188.) ; deze brouwerij was eigendom van de familie Stuyck. Op 30 mei 1787 kwamen J. B. Stuyck, burgemeester, Winand Stuyck, zijn zoon, en Marie-Isabelle Stuyck, zijn dochter, uit de onverdeeldheid over de brouwerij De Sterre, waarvan zij eigenaar waren volgens een schepenakte van 10 oktober 1775. Het goed werd toegewezen aan Marie-Isabelle, verloofde van Jean François Van Hamme, inwoner van de baronie van Leefdael. Jean Fr. Van Hamme verkocht de brouwerij op zijn beurt aan Judocus Portaels op 5 maart 1817.

Sweert ( 't)

Zie "de Roose".

Valck (de)

Een herberg, gelegen op de Meer.

  • Archief van O.L.V. Ten Troost
  • 29 december 1659. (reg. nr. 24.)

Witte Roose (de)

Een herberg, die gelegen was in de Leuvensestraat.

  • Archief van O.L.V. Ten Troost
  • 2 september 1360, 1544, 1566-1569, 27 augustus 1611.(reg. nr. 8, 3e deel, reg. nr. 101 reg. nr. 11, f° 11 reg. nr. 121 f° 239.)

Bronnen

  • Kaartbladen opgemaakt door koninklijk ingenieur Villaret (Institut National de l’Information Géographique et Forestière, Saint-Mandé (France) - historisch-topografische kaart van het gebied tussen Gent-Doornik en Maastricht-Luik - 1745-1748)
  • straat - villaret
    De Meer (Leuvensestraat) - Villaret
  • Kabinetskaart door J. J. F. graaf de Ferraris (Oostenrijkse Nederlanden en het Prinsbisdom Luik" - 1772)
  • straat - ferraris
    De Meer (Leuvensestraat) - Ferraris
  • P.C. Popp' Plan parcellaire de la ville de Vilvorde’ (geen datum – periode 1842-1879)
  • straat - popp
    kadastraal plan P.C. Popp
  • Topografische kaart — 1873
  • straat topo
    Topografische kaart - 1873
  • Luchtfoto's
  • Postkaarten - Zichtkaarten
  • Foto's

← Terug naar databank