PEUTIE
Ligging: deelgemeente
Woluwelaan-Houtemsesteenweg-Buitingstraat-Grensstraat-Sint-Martinuslaan-gemeentegrens Steenokkerzeel-gemeentegrens Machelen-Woluwelaan
Ingevolge besluit van het College van Burgemeester en Schepenen van de stad Vilvoorde op 15/10/2001 en bekrachtigd door de gemeenteraad behoren volgende straten administratief tot de vroegere deelgemeente Peutie: Opsomming straten : Aarschotsestraat; Bloemenlaan; Breydelstraat(Jan); Callaertstraat (S.); Drie Kastelenstraat; Groene Grachtstraat; Kerkstraat; Leuvensesteenweg van Woluwelaan tot gemeentegrens Machelen; Lindenstraat; Martelarenstraat; Melsbroeksestraat; Nieuwstraat; Oudstrijdersstraat; Pastoriestraat; Ravaartstraat; Rollewagenstraat; Sasweg; Schuifelaarstraat; Tweewegenstraat; Vijfhoekstraat; Vilvoordestraat; Vredestraat; Grensstraat van Buitingsstraat tot aan Martelarenstraat; Peutiebosweg
Ondertussen (tot en met 2025) zijn er een aantal straten (straatnamen) bijgekomen: Callaertstraat (Severinus), Maartenshof
Coördinaten:
📍 Bekijk locatie op OpenStreetMap
Inwonersaantal
Op 31/12/1976 telde Peutie 2.224 inwoners. Als deelgemeente in 2024: 2.910 inwoners
Toponymie
De oorsprong van de naam Peutie zal wel altijd een beetje gissen blijven. In het tijdschrift ‘Verslagen en mededelingen van de Koninklijke Vlaamse Academie voor Taal- en Letterkunde’ (1925) leest men als volgt: De naam ‘Peuthy’ heeft een verrassend uitzicht en schijnt wel een verkleinwoord te zijn. De vorm Putige, die van de tiende eeuw dagtekent, herinnert aan het middelnederlandse pootkijn ‘boompje’ (pote ‘jonge boom’). Putian (948), Putige (1140), Potja (1265). - Die vormen herinneren aan Rethy, (Provincie Antwerpen), verkleinwoord van Reth. ‘weg’ (Gallée G.N. III. 352). Vergelijk Retheque, oude vorm van Rety. (Pas de Calais).
De oorsprong van de naam Peutie zal wel altijd een beetje gissen blijven. In het tijdschrift ‘Verslagen en mededelingen van de Koninklijke Vlaamse Academie voor Taal- en Letterkunde’ (1925) leest men als volgt: De naam ‘Peuthy’ heeft een verrassend uitzicht en schijnt wel een verkleinwoord te zijn. De vorm Putige, die van de tiende eeuw dagtekent, herinnert aan het middelnederlandse pootkijn ‘boompje’ (pote ‘jonge boom’). Putian (948), Putige (1140), Potja (1265). - Die vormen herinneren aan Rethy, (Provincie Antwerpen), verkleinwoord van Reth. ‘weg’ (Gallée G.N. III. 352). Vergelijk Retheque, oude vorm van Rety. (Pas de Calais).
Het vermelden waard is ook de volksetymologische verklaring van Retie. In haar Onderzoek naar de sagenmotieven in Mol, Dessel, Retie (1957) neemt G. Van Loock een aantal varianten van volgend mooi verhaal op: ‘Lang geleden reed Sint-Martinus te paard door de lucht. Sommige mensen in ons dorp bemerkten hem. Anderen die te laat kwamen om het wonder te zien, vroegen ongelovig: ”Reed ie?” Wel, daar heet het nog altijd “Retie”. Verderop riep het volk: ”Houd hem!” Dat gehucht kreeg de naam “Houtem” (Kasterlee). En waar paard en ruiter landden en Sint-Martinus ging liggen om uit te rusten, ontstond de naam “Lichtaart”.’ Wie weet reed Sint-Martinus misschien ook ooit te paard in de lucht tussen Houtem en Peutie?
Historiek
Peutie, voor het eerst vermeld in 948 als Putiau of Putian, zou pas als parochie ontstaan zijn in de tweede helft van de elfde eeuw uit het samensmelten van een deel van het domein Vilvoorde en een deel van het domein Perk-Elewijt; in het verleden was het juridisch trouwens ook gedeeltelijk afhankelijk van de meierij Vilvoorde (het westelijke Klein Peutie) en gedeeltelijk van de schepenbank van Kampenhout (het oostelijke Groot Peutie). Hoewel historici de oudste bewoning situeren in Klein Peutie nabij het wegenkruispunt ter hoogte van het Keizershof (Leuvensesteenweg nummer 275) ontwikkelde het dorp zich in de onmiddellijke omgeving van de kerk tussen twee toenmalige hoofdstraten, de Aarschotsebaan en de Lindenstraat; de kerk werd immers opgericht op het raakpunt van en als verbinding tussen de twee kernen van Klein Peutie en Groot Peutie. In het begin van de zeventiende eeuw werd de rechtspraak in leen gegeven aan Robert van Moens; vanaf 1643 kwam de heerlijkheid in handen van diens weduwe Catharina de Baudequin en haar broer Karel; tot het einde van het ancien régime bleef de heerlijkheid in het bezit van deze familie.
WapenschildDatum (officieel toegekend): d27 januari 1956
Beschrijving: Van zilver met een zwijnskop van sabel, met slagtanden van zilver - het schild getopt met een helm van zilver, getralied, gehalsband en omboord van goud, gevoerd van keel met wrong en dekkleden van zilver en van sabel. Helmteken: een vlucht alternatief doorsneden van zilver en sabel.
Bronnen
- Archief O.L.V. ten Troost
- J. Verbesselt — ‘Het parochiewezen in Brabant (tot het einde van de 13de eeuw)’ (1972)
- J. Nauwelaers — ‘Histoire de la ville de Vilvorde'
- J. Lauwers — ‘Peutie, het vroegere kastelendorp' (1979)
- Onroerend erfgoed
- Orthofotoplannen 1969-1979
- Post- of zichtkaarten / luchtfoto's
Delle (de) Een lager gelegen gedeelte van het "Kerckvelt" te Peutie. (1421 mappen nr. 68)
Groot Eusel ('t) Een door bossen omgeven weiland te Peutie, bij de vijvers van het O.L.V. ten Troostconvent.. (1427, 6 augustus 1518, 1536.: A.T., reg. nr. 6, f° 21, reg. nr. 8, 3e deel.)
Ketelbanden (de) Een weide (8 ha), gelegen bij "'t Groot Eusel" (Houtem). Oorspronkelijk was het een turfstreek. In 1737-1738 werd de weide in bos omgezet. Betekenis: middelnederlands: een door hoge bergen ingesloten dal, keteldal, laagte of diepte in de grond, diepte of laagte met water gevuld. Hier: laag gelegen moerassige beemd. ( augustus 1518, 1660, 1737-1738.: A.T., reg• nr. 22, f° 116, 240 V°, reg. nr. 42, blz. 229. / A. T. , map nr. 16.)
Groote Weyde (de) Ook genoemd "Peertweyde" of "Péwyde". Was gelegen op het grondgebied van Peutie, bij de Woluwe. Ze besloeg een oppervlakte van 8,5 ha. Ze was in het bezit van het Vilvoords Begijnhof sedert 1383. In 1717 werd de weide volledig in akkerland omgezet. (1383, 20 september 1395, 1635, 1660, 1717: A.T., reg. nr. 22, f° 108, 238 V° , 240, reg. nr. 42, blz . 241. / A.T., map nr. 17.
Peertsweyde Zie “Groote Weyde".
Hemsmouw (de) Een vijvertje, gelegen bij de grote vijvers (bij de Leuvensesteenweg). Het werd in 1716 gedempt (1716: A.T., reg. nr. 44, blz. 150.)
Juliaenkensborre (de) Te Peutie gelegen (geen nadere plaatsbepaling). (21 mei 1457, 1539 : A.T., reg. nr. 3, f° 57, reg. nr. 8, f° 1 V°)
Resblom (den)Resblom (den) Akkerland op de Grens Peutie-Vilvoorde (11 juli 1718. A.G., reg. Staten van Goed , nr. 3.)
Savoir ('t) Een visvijver te Peutie, bij "de Grote vijver". (30 januari 1509 (1510 n. st.) A.T., map nr. 19.)
Savoirweyde (de) De weide lag bij het hierboven genoemde "Savoir". (1562: A.T., map nr. 109.)
Smisse (de) Een huis te Peutie. (25 juli 1487)
Sinds de fusie van 1 januari 1977 is Peutie de enige deelgemeente van Vilvoorde, gelegen ten oosten van het stadscentrum en ervan gescheiden door de as Woluwelaan / Rollewagenstraat / Houtemsesteenweg. Ten noorden van Peutie ligt het Vilvoordse gehucht Houtem, ten oosten wordt het begrensd door Perk en ten zuidoosten door Melsbroek, beide deelgemeenten van Steenokkerzeel; ten zuiden ten slotte ligt Machelen.
Op 31 december 2002 telde Peutie 2.248 inwoners. Oppervlakte: 306 ha.
Peutie, voor het eerst vermeld in 948 als Putiau of Putian, zou pas als parochie ontstaan zijn in de tweede helft van de elfde eeuw uit het samensmelten van een deel van het domein Vilvoorde en een deel van het domein Perk-Elewijt; in het verleden was het juridisch trouwens ook gedeeltelijk afhankelijk van de meierij Vilvoorde (het westelijke Klein Peutie) en gedeeltelijk van de schepenbank van Kampenhout (het oostelijke Groot Peutie). Hoewel historici de oudste bewoning situeren in Klein Peutie nabij het wegenkruispunt ter hoogte van het Keizershof (Leuvensesteenweg nummer 275) ontwikkelde het dorp zich in de onmiddellijke omgeving van de kerk tussen twee toenmalige hoofdstraten, de Aarschotsebaan en de Lindenstraat; de kerk werd immers opgericht op het raakpunt van en als verbinding tussen de twee kernen van Klein Peutie en Groot Peutie. In het begin van de zeventiende eeuw werd de rechtspraak in leen gegeven aan Robert van Moens; vanaf 1643 kwam de heerlijkheid in handen van diens weduwe Catharina de Baudequin en haar broer Karel; tot het einde van het ancien régime bleef de heerlijkheid in het bezit van deze familie.
Vermeldenswaard voor Peutie was de oprichting in de dertiende eeuw van het begijnhof van Steenvoort tussen de Leuvensesteenweg en de Woluwe, binnen de toenmalige parochiegrenzen van Peutie, doch thans grondgebied Vilvoorde; het begijnhof was trouwens één van de vroegste stichtingen in de hele omgeving. In 1469 gaf Karel de Stoute een aantal Luikse karmelietessen de toelating om zich te vestigen in dat begijnhof, waar ze vanaf 1470 samenwoonden met en zelfs gedeeltelijk de plaats innamen van de begijnen. Tijdens de godsdiensttroebelen in 1578 werd het hof omwille van strategische redenen volledig afgebroken en verhuisden de karmelietessen naar Mechelen; ze keerden terug naar Vilvoorde in 1586 en vonden toen een onderkomen in de Leuvensestraat. De begijnen echter vestigden zich in de nabijheid van de Onze-Lieve-Vrouw-van-Goede-Hoopkerk. Op de plaats van het oorspronkelijke begijnhof, werd in 1633 de kapel van Stee(n)voort gebouwd, Vilvoorde-Faubourg, Leuvensesteenweg nummer 200.
Het Kaartboek van de abdij van Ter Kameren van 1719 door landmeter Couvreur toont ons Peutie als een kleine woonkern met een ommuurde kerk en een aantal huizen in de onmiddellijke omgeving; een dreef verleent toegang tot het oostelijk gelegen kasteel Batenborch, omgeven door tuinen en een neerhof. Verder zien we ook de baan naar Leuven met een grote hoeve en de afspanning Keizershof, zie Leuvensesteenweg nummer 275, twee wegen richting Perk en de baan naar Mechelen. Ook de Vandermaelenkaart uit het tweede kwart van de negentiende eeuw en de Poppkaart van circa 1860 tonen ons Peutie als een landelijk dorp met geringe bebouwing, nagenoeg beperkt tot de zone tussen de Aarschotsebaan en de Lindenstraat. Het is pas in de twintigste eeuw dat Peutie een deel van dit oorspronkelijk landelijke karakter moest prijsgeven, vooral in het kader van de nieuwe verkeersinfrastructuur als de aanleg van de E 19 en de het doortrekken van de Woluwelaan, zie ook gemeente-inleiding Vilvoorde. Ook de oprichting van de Kazerne Majoor Housiau veroorzaakte een fundamentele wijziging in het uitzicht van de gemeente.
Peutie, zoals gezegd voorheen een zeer landelijke gemeente, heeft haar woonkern in het zuidelijke deel van het grondgebied, het noordelijke gedeelte wordt volledig ingenomen door een militaire zone met de beeldbepalende inplanting van de Kazerne Majoor Housiau, opgericht in het begin van de jaren 1970 (eerstesteenlegging op 18 januari 1971, inhuldiging op 16 oktober 1974) en onder meer bestaande uit een groot aantal snelbouwblokken, wegvoorzieningen, parkeerruimte, een sportcomplex en een antennepark. Ten oosten van de dorpskern ligt de autosnelweg E 19 die de gemeente van noord naar zuid doorsnijdt. Verder naar het oosten rest nog een zeer landelijk gebied dat in zuidelijke richting aansluit bij het als landschap beschermde Floordambos (MB van 26 juni 1991), grotendeels gelegen op grondgebied Steenokkerzeel-Melsbroek. In deze omgeving bleven twee negentiende-eeuwse kastelen bewaard: kasteel Huyenhoven van 1860-1861 naar ontwerp van de Brusselse architect Antoine Trappeniers die ook het Vilvoordse stadhuis ontwierp, en Kasteel Ravaart van 1863 met een aantal bijgebouwen. Een derde kasteel ligt dichter bij het centrum, in het bijzonder kasteel Batenborch, eertijds de zetel van de heerlijkheid en in oorsprong mogelijk opklimmend tot de hoge middeleeuwen.
De excentrisch gelegen, zuidwestelijke dorpskern, als het ware geprangd tussen de Woluwelaan in het westen en de E19 in het oosten, vertoont een vrij centraal gelegen driehoekig plein, een uitwaaierend stratenpatroon en de excentrisch gelegen kerk. De algemene, hoofdzakelijk twintigste-eeuwse, bebouwing is vrij heterogeen, overwegend kleinschalig en vaak meermaals aangepast. Ten zuidwesten van de kerk in de Bloemenlaan en omgeving ligt een sociale woonuitbreiding met eengezinswoningen uit het derde kwart van de twintigste eeuw, gerealiseerd door Providentia en ingehuldigd op 5 mei 1973.
Het Floordambos. Een wetenschappelijk en esthetisch waardevol stukje natuur, Werkgroep Leefmilieu en verkeersveiligheid Melsbroek, Melsbroek, 1993.
LAUWERS J., Peutie en zijn voormalig begijnhof van Steenvoort, Peutie-Tielt, 1976.
LAUWERS J., De stad Vilvoorde. Peutie, in Kuierend door Midden-Brabant. De witloof- en druivenstreek, Winksele, 1987, p. 99-104.
VANDEN WIJNGAERD C., Peutie, dorp bij de stad, Historiek-reeks CVP-Vilvoorde, Vilvoorde, 1988.
VERBESSELT J., Het parochiewezen in Brabant tot het einde van de 13e eeuw, deel XI, Pittem, 1972, p. 100-119.
VERHEYDEN A.L.E., Vilvoorde in oude prentkaarten, deel I, Zaltbommel, 1972, nummers 126-128.
VERHEYDEN A.L.E., Vilvoorde in oude prentkaarten deel II, Zaltbommel, 1979, nummers 106-116.
WAUTERS A., Histoire des environs de Bruxelles, VII, Brussel, 1972, p. 8-37.
Voormalig gemeentehuis, van 1863, thans geïntegreerd bij de school 'De Doening'. Behalve de lokalen van het gemeentehuis was er oorspronkelijk ook een woning voor het schoolhoofd met aansluitend een klaslokaal, vandaar dat er op oude foto’s een dubbele deur te zien is. De plannen voor dit gemeentehuis annex school werden opgemaakt door Louis Spaak, provinciale architect van 1830 tot 1867; ze werden goedgekeurd door de gemeenteraad in 1855 en de grond werd in 1863 geschonken door de familie de Baudequin, zie gedenksteen rechts naast de deur. De nieuwe gebouwen werden op het kadaster geregistreerd in 1864. In 1907 werd de speelplaats voltooid en aan de achterzijde van het gemeentehuis werden nieuwe klassen gebouwd naar ontwerp van architect Symons; in 1931 werd een volledig nieuwe vleugel van twee bouwlagen met zes klassen in gebruik genomen; deze uitbreiding werd ontworpen door Oscar Hallaux en op het kadaster geregistreerd in 1930; de klassen van 1907 werden verbouwd tot overdekte speelplaats, refter en turnzaal. Begin jaren 1950 werd het schoolhuis verlaten en opgenomen in het gemeentehuis; de verbouwingswerken waarbij vermoedelijk de oorspronkelijk dubbele deur werd vervangen door de huidige en ook het interieur werd aangepast, werden goedgekeurd op 25 augustus 1953.
Bron: KENNES H. met medewerking van STEYAERT R. 2005: Inventaris van het bouwkundig erfgoed, Provincie Vlaams-Brabant, Gemeente Vilvoorde, Deelgemeenten Vilvoorde en Peutie, Bouwen door de eeuwen heen in Vlaanderen VLB1, onuitgegeven werkdocumenten.