(Wet van 7 mei 1877) – De atlas van Vilvoorde dateert van 19 oktober 1881. De wet verplichtte elke gemeente om een Atlas der onbevaarbare en onvlotbare waterlopen op te stellen in drie exemplaren : een voor het gemeentebestuur, een voor het provinciaal gouvernement en een derde exemplaar, dat doorgaans in het Algemeen Rijksarchief wordt bewaard (Ministerie van Binnenlandse zaken). Soms is de collectie van de provincie overgemaakt aan het Rijksarchief (dit is onder meer in Aarlen gebeurd met de collectie van de provincie Luxemburg) omdat deze documenten na 1955 in onbruik raken nadat bij wet een vervanging van de atlassen is bevolen. Iedere serie bevat van elke gemeente één boekdeel met een assembleerplan (op schaal 1:5000 of 1:10.000), detailplannen (op schaal 1:2500) en een beschrijving van de waterlopen. Bevaarbare waterlopen (stromen, rivieren en kanalen) komen er niet op voor omdat die onder de bevoegdheid van de staat vallen.
De oude, analoge atlassen van de onbevaarbare waterlopen die het juridisch statuut van de waterlopen vastlegden, werden door het uitvoeringsbesluit bij de wet onbevaarbare waterlopen van 7 mei 2021 opgeheven. Op die datum keurde de Vlaamse Regering een uitvoeringsbesluit goed met bepalingen voor de digitale atlas van de gerangschikte onbevaarbare waterlopen en publieke grachten.
De huidige digitale atlas werd voorafgegaan door de opmaak van papieren atlassen van de waterlopen. Er werden 154 atlasboeken opgemaakt in de periode rond 1877 en 151 atlassen in de jaren 1950. Met de inwerkingtreding van de wet op de onbevaarbare waterlopen van 28 december 1967 werden de onbevaarbare waterlopen ingedeeld in de huidige categorieën 1, 2 en 3. Als gevolg hiervan werden nieuwe overzichtsplannen opgemaakt. De historische atlassen van 1877 en 1950 werden gedigitaliseerd en kun je raadplegen via het provinciale geoloket. De originele boeken bewaren we in het provinciale archief.
Een waterloop die enkel is ingedeeld volgens de oude atlas van 1877, maar niet meer voorkomt in de atlas van 1950 of de atlas van 1967 noemen we een waterloop van de Oude Atlas (OA).
In 2014 werd bekeken of de oude atlassen al dan niet geklasseerd moesten worden in het belang van het watersysteem (onder de toen geldende wetgeving onbevaarbare waterlopen). Waterlopen die niet voor klassering in aanmerking kwamen, werden ‘administratief afgeschaft’. Dit wil zeggen dat er geen onderscheid meer bestaat met andere niet-geklasseerde waterlopen.
Dat deze waterlopen in de atlas van 1877 werden opgenomen, is enkel nog relevant voor het eigendomsstatuut van de bedding van deze waterlopen. De Staat is eigenaar van de bedding en door rechtsopvolging het Vlaamse Gewest en nu de Vlaamse Milieumaatschappij (VMM). Voor eventuele aankoop van de bedding of wijzigingswerken moet contact opgenomen worden met de VMM.