INHOUD
AFKORTINGEN
BEGRIPPEN
Straat verharde weg. De naam komt van het Latijnse 'via strata' dat 'geplaveide weg' betekent. 'Strata' is daarin een vervoeging van het werkwoord 'sternere' dat 'plaveien, uitspreiden en effenen' betekent. Ooit gebruikte men nog de term 'straatweg', maar dat is kortweg 'straat' geworden Gemeenteweg een openbare weg die onder rechtstreeks beheer van de gemeente valt, bestemd voor openbaar gebruik, ongeacht wie eigenaar is van de grond. Sinds het Gemeentewegendecreet (1 september 2019) is de gemeente verantwoordelijk voor aanleg, onderhoud en wijziging, en kunnen wegen niet meer verjaren. Ze worden vastgelegd in een gemeentelijk wegenregister. Rooilijn(plan) Een rooilijn vormt meestal de scheiding of grens tussen het openbaar en privaat domein. Het rooilijnplan legt de precieze ligging en de breedte van een weg vast. Een rooilijnplan kan worden opgemaakt om bestaande rooilijnen te bevestigen, te wijzigen of om toekomstige rooilijnen te creëren. Niet voor alle wegen werd een rooilijnplan opgemaakt. Buurtweg Sinds de wet van 1841 werden de meeste openbare wegen opgetekend in de Atlas der buurtwegen. Elke gemeente heeft een atlas, waarin elke buurtweg of voetweg een eigen nummer heeft en op plan aangeduid is. Daarnaast bevat de Atlas ook beslissingen over wijzigingen van wegen op basis van de Buurtwegenwet. De Atlas blijft nog een belangrijke rol spelen als naslagwerk voor de situatie tot 1 september 2019. De gegevens uit de Atlas blijven van tel voor een gemeenteweg die als buurtweg of voetweg was gemarkeerd in de Atlas tot er over die gemeenteweg een nieuwe beslissing genomen wordt volgens het Decreet Gemeentewegen. Na zo’n nieuwe beslissing wordt die door de gemeente geregistreerd in het gemeentelijke wegenregister. Voetweg zie 'buurtweg' Coördinaten Coördinaten zijn een systeem om de positie van een punt op aarde aan te duiden, meestal met behulp van de breedtegraad (latitude) en de lengtegraad (longitude). Breedtegraad geeft aan hoe ver een locatie ten noorden of zuiden van de evenaar ligt, met waarden van -90° tot +90°. Lengtegraad toont aan hoe ver een locatie ten westen of oosten van de nulmeridiaan ligt, met waarden van -180° tot +180°. Coördinaten worden vaak gebruikt in navigatie, kaartenkunde en GPS-systemen om locaties nauwkeurig te identificeren. Het Lambertcoördinatensysteem, genoemd naar de wiskundige Johann Heinrich Lambert, omvat een kegelprojectie die wordt gebruikt om geografische gegevens op een plat vlak weer te geven. Dit systeem is ontworpen om de vervorming van landoppervlakken te minimaliseren, vooral tussen twee breedtecirkels. Hierdoor kunnen nauwkeurige topografische kaarten worden gemaakt, waarbij de grootste nauwkeurigheid zich bevindt rond de gekozen snijdende breedtecirkels. eder land heeft zijn eigen geografisch systeem, afhankelijk van zijn geografische ligging, vorm en grootte. De oorsprong van het vlakke coördinatenstelsel wordt vaak gekozen ten zuidwesten van het betreffende land om negatieve coördinaten te vermijden. De eenheid wordt normaal genoteerd in m (of in km). Ieder land kiest een specifiek nulpunt om de getallen positief en voldoende klein te houden. Afstanden in vogelvlucht kunnen dan eenvoudig (en benaderend) worden berekend met de stelling van Pythagoras. Lambert 72 De oorsprong ligt ten noorden van Parijs in Mouy nabij Beauvais en Compiègne met als geografische coördinaten 49° 18′ 0″ NB, 2° 18′ 0″ OL: 165,262 km ten zuiden en 149,328 km ten westen van Ukkel. Lambert72 is de basis voor de Belgische topografische kaarten sinds 1972. Het Lambert72-systeem wordt door het NGI (Nationaal Geografisch Instituut) enkel nog gebruikt als historische referentie. Lambert 2008 De oorsprong werd 500 km verschoven om vergissingen te vermijden (500.000 bijtellen bij de Lambert72-coördinaten). Verbeterde precisie; kan 2 tot 20 m afwijken van de Lambert72-coördinaten. WGS84 DMS WGS84 graden WGS (World Geodetic System) is een coördinatensysteem dat wereldwijd wordt gebruikt door GPS-systemen. DMS (Degrees Minutes Seconds) is een traditioneel formaat voor coördinaten dat graden, minuten en seconden weergeeft. Om WGS84-coördinaten om te zetten naar DMS, kun je een GPS (Global Postion System)-coördinatenconverter gebruiken. Deze tool stelt je in staat om verschillende coördinatenformaten, zoals WGS84, DMS, en UTM (Union Trade Mark), om te converteren. Web Mercator is een variant van de Mercator-kaartprojectie en is de feitelijke standaard voor webkaarttoepassingen. Het werd bekend toen Google Maps het in 2005 invoerde. Het wordt gebruikt door vrijwel alle grote online kaartaanbieders, waaronder Google Maps, CARTO, Mapbox, Bing Maps, OpenStreetMap, Mapquest, Esri en vele anderen.OUDE LANDMATEN
Bunder is een landmaat gebruikt in Vlaanderen en hertogdom Brabant. Omvat in oude landmaten 400 plaatselijke roeden of vier dagwanden (in het Frans ‘bonnier’). Dagwand wordt soms ook geschreven als daghwant, daghwandt, … en betekent de oppervlakte die tijdens een dag kan ‘omgewend’ worden Het heeft een oppervlakte van 100 roeden en 4 vierendelen. Een vierendeel is 25 roeden. (in het Frans: ‘journaux’) Roede onderscheid maken tussen een lengteroede en een oppervlakteroede. De maat verschilt van streek tot streek (tussen de 16 en 20 voeten). (In het Frans ‘verge’). Voet vormde de eenheid van lengtematen, op het menselijk lichaam genomen. De lengte verschilt en wisselde tussen 27 en 29 cm.- Voet In het Kwartier Brussel, onder de Meierij Vilvoorde, was de maat van toepassing voor de voet: 0,27575 m.
- Roede Eén roede bestond uit 20 voeten en had een lengte van 5,515 m.
-
Vierkante roede
Afhankelijk van de gebruikte voetmaat:
- voor 16 1/3 voet: 0,00202188 ha
- voor 17 1/3 voet: 0,00227704 ha
- voor 18 1/3 voet: 0,00254735 ha
- voor 20 1/3 voet: 0,00313345 ha
- Dagwand Eén dagwand bedroeg 3,2875 roeden. Deze maat werd reeds door de Romeinen gebruikt en verwijst naar de oppervlakte grond die een boer met behulp van een os en een ploeg normaal gezien in één dag kon ploegen. Dit komt overeen met ongeveer 1/3 hectare of circa 3.300 m².
- Bunder Eén bunder was ongeveer 1,21 hectare.
Aangezien de wiskundige betekenis van die termen zo verschillend was en derhalve verwarring stichtte, hebben de Belgische autoriteiten op 18 juni 1836 een wet uitgevaardigd waaruit blijkt dat het aan notarissen verboden werd de namen van oude landmaten in officiële akten te vermelden.
REFERENTIEWERKEN
- Toponymie van Vilvoorde – E.A. Janssens (licentiaatsverhandeling, november 1940)
- Oude plaatsnamen in en buiten de Meierei van Vilvoorde – Dr. A.L.E. Verheyden
- Historiek der straten van Vilvoorde – A. Calderon (beschrijft de bestaande straten tot 1993)
AUTEURS - GESCHIEDSCHRIJVERS
Overzicht auteurs
Calderon Adelijn
Historiek der straten van Vilvoorde
Hij realiseerde diverse studies waaronder Bedrijven en werkgelegenheid gedurende de XXste eeuw in Vilvoorde 1894-1994, de Nationale Landbouwprijskamp van Vilvoorde 1852-2002, Bieren en Brouwerijen van België , met aansluitend Verdwenen brouwerijen van België (2012) . Hij publiceerde ondertussen Archiefbeelden Vilvoorde in 3 delen, alsook Vilvoorde in de Eerste Wereldoorlog 1914-1918 .
↑ Terug naar Overzicht auteurs
NAUWELAERS JULES JOSEPH GÉRARD
Histoire de la ville de Vilvorde (1941)(Vilvoorde, 26 juli 1889 – mei 1956) was een Belgisch advocaat en geschiedschrijver. Hij schreef boeken over rechtsgeschiedenis en over zijn geboortestad. Onder het pseudoniem Ponocratès schreef hij talrijke mededelingen in het Journal des Tribunaux over het gebruik van de goede Franse taal in rechtszaken.
Levensloop
Nauwelaers werd geboren te Vilvoorde op 26 juli 1889 om vijf uur 's avonds in de Brusselsestraat nr. 77. Zijn vader, Jean Baptiste Gérard Nauwelaers, geboren te Lier in 1860, zoon van Charles Joseph Nauwelaers en Isabelle Caroline Crols, beiden winkelier te Lier, was organist van de kerk te Vilvoorde. Zijn moeder Marie Elisabeth Spelkens, geboren in 1860 te Vilvoorde en winkelierster te Vilvoorde, was de dochter van Jean Spelkens, overleden in 1869 te Vilvoorde, en Jeanne Catherine Vanderheyden, overleden in 1875 te Vilvoorde. Jules Nauwelaers had twee zussen: Marie en Gabrielle Nauwelaers.
Jules Nauwelaers werd in 1913 tot advocaat toegelaten en was lid van de Raad in 1944. Hij stierf aan een langdurige ziekte in mei 1956.
In zijn boeken Procès d'autrefois (Processen uit het verleden) en Drames et comédies judiciaires du passé (Rechterlijke drama's en komedies uit het verleden), gebaseerd op de processen van de Soevereine Raad van Brabant, beschrijft hij op licht spottende wijze de wijze van rechtspleging, met zijn procesvoerders, tics, ellende en listen.
De Histoire de la ville de Vilvorde (Geschiedenis van de stad Vilvoorde) is een zeer goed gedocumenteerd werk met archiefonderzoek in Brussel, Wenen, Napels, enz.
Zijn Histoire des avocats au Souverain Conseil de Brabant (Geschiedenis van de advocaten bij de Soevereine Raad van Brabant) is een werk van eruditie met een biografische notitie over elke advocaat bij de Raad van Brabant. Michel de Ghelderode raadpleegde hem over bepaalde historische aspecten van het middeleeuwse drama Marie la Misérable (1952).
Ten slotte werden zijn talrijke bijdragen over goed taalgebruik in het recht, geschreven onder het pseudoniem Ponocratès (Ponocrates was Gargantua's leermeester) en gepubliceerd in het grootste Franstalige Belgische juridische tijdschrift, alom gelezen en gewaardeerd.
Publicaties
• Histoire de la ville de Vilvorde, Editeur Jos. Vermaut, Rue Longue des Pierre 28, Courtrai, 1941, twee delen, 889 blz en 866 blz.
• Jacques Bouricius, Advocatus, traduit du latin, avec une introduction et des notes, 1942.
• Procès d'autrefois. Procès du Conseil et de l'Office fiscal de Brabant, Brussel, Bruylant, 1944, 248 blz.
• Histoire des Avocats au Souverain Conseil de Brabant, 1947, Etablissements Emile Bruylant, rue de la Régence 67, Bruxelles, twee delen, 634 blz en 416 blz.
• Drames et comédies judiciaires du passé, Brussel, Bruylant, 1952, 281 blz.
↑ Terug naar Overzicht auteurs
VERBESSELT JAN
Het Parochiewezen in Brabant
📄 Bekijk INHOUD - HET PAROCHIEWEZEN IN BRABANT - DEEL XI - J. Verbesselt (1972)
↑ Terug naar Overzicht auteurs
VERBRUGGEN JAN FRANS
Vilvoorde in de middeleeuwen(Tisselt (Willebroek), 13 november 1920 - Koekelberg, 29 december 2013) was een Belgisch mediëvist, gespecialiseerd in krijgsgeschiedenis. Hij was de echtgenoot van mevrouw Lydie Vanden Eynde (overleden op 1 februari 2013, na 68 jaar huwelijk) en de vader van Léon Verbruggen.
Na te hebben gestudeerd aan de Koninklijke Militaire School te Brussel (1939/1940), trok hij naar de Universiteit Gent om er geschiedenis te studeren. In 1944 studeerde hij af met de licentiaatsverhandeling Het leger van den graaf van Vlaanderen vanaf het ontstaan tot 1214 en behaalde hij ook het diploma Geaggregeerde Hoger Secundair Onderwijs. Het jaar voordien (1943) was hij ook via de Centrale Examencommissie kandidaat in de rechten geworden. Na de heropening ervan, keerde hij terug naar de Militair School om zijn volgende militaire diploma te behalen (1946/1947). In 1951 promoveerde hij met François Louis Ganshof als promotor tot doctor in de geschiedenis met de verhandeling De krijgskunst in Vlaanderen: einde IXe – begin XVe eeuw. Bijdrage tot de geschiedenis van de krijgskunst in West-Europa, hetwelk in 1954 werd uitgegeven. Hij was van 1947 tot oktober 1956 officier in het Belgisch Leger en in die hoedanigheid was hij ook verbonden aan de Koninklijke Militaire School om eerst als stagiair-repetitor, repetitor en ten slotte als docent krijgsgeschiedenis te onderwijzen.
Hij vertrok naar Belgisch-Congo en werd in Elisabethstad (het huidige Lubumbashi) gewoon hoogleraar aan de Officiële Universiteit van Belgisch-Congo en Ruanda-Urundi (de latere Université officielle du Congo) en was er ook enige tijd decaan van de faculteit Letteren en Wijsbegeerte. Op 1 oktober 1967 werd hij gewoon hoogleraar aan de Officiële Universiteit van Bujumbura (de latere Université officielle du Burundi), waar hij ook enige tijd decaan van de faculteit Letteren en Wijsbegeerte was.
Hoewel hij op 3 november 1975 officieel op emeritaat ging, was hij van 1974 tot 1976 nog als hoogleraar verbonden aan het Institut supérieur des Cadres militaires in Bujumbura. Hij keerde dan terug naar België, waar hij in Vilvoorde ging wonen. Hij werkte tot 1978 als wetenschappelijk medewerker mee aan de BRT-programma’s van Maurice De Wilde.
Van zijn werken over de middeleeuwse krijgsgeschiedenis werden er ook een aantal in het Engels vertaald. Sinds 2002 wordt er ook jaarlijks een J. F. Verbruggen Book Prize voor het beste boek over krijgsgeschiedenis uitgereikt.
Beknopte bibliografie
• De slag der Guldensporen. Bijdrage tot de geschiedenis van Vlaanderens vrijheidsoorlog, 1297-1305, Antwerpen, 1952.
• The Battle of the Golden Spurs (Courtrai, 11 July 1302). A Contribution to the History of Flanders' War of Liberation, 1297-1305 (2002).
• De Krijgskunst in West-Europa in de Middeleeuwen (IXe tot begin XIVe eeuw), Brussel, 1954. (Recensie van dit werk, in Revue belge de philologie et d'histoire 33 (1955), pp. 954-958.)
• tradd. S. Willard - R.W. Southern, The Art of Warfare in Western Europe During the Middle Ages: From the Eighth Century to 1340, Woodbridge, 19972.
• Kritische beschouwingen betreffende het Belgisch leger in mei 1940, in Akten van het colloquium over de Belgische Krijgsgeschiedenis (1830-1980), Brussel, 26-28 maart 1980, Brussel, 1981, pp. 303–324. (Recensie van het verzamelwerk, in Revue belge de philologie et d'histoire 63 (1985), pp. 443-445 (in het bijzonder p. 444).)
• - R. Falter, 1302. Opstand in Vlaanderen, Tielt, 2001. (hij ontving hier samen met zijn co-auteur Rolf Falter de Dr. Ferdinand Snellaertprijs voor)
↑ Terug naar Overzicht auteurs
VERHEYDEN ALFONS L.E.
Vilvoorde in oude prentkaartenDr. Hist. Alfons L.E. Verheyden (°Brussel 1913 - † ) was een vooraanstaand Belgisch historicus die een cruciale rol heeft gespeeld in het behoud van de geschiedenis van Vilvoorde. Hij is in de regio Vilvoorde vooral bekend als de bezieler achter de lokale geschiedschrijving. Na een eerdere onsuccesvolle poging slaagde dr. Verheyden er in februari 1980 in om, samen met 21 andere stichters, de Heemkundige Kring Hertog Hendrik I vzw in Vilvoorde op te richten. Deze vereniging stelt zich tot doel het Vilvoordse cultuurpatrimonium te beschermen en het verleden van de stad en omliggende gemeenten breder bekend te maken.
Hij behaalde zijn doctoraat in de geschiedenis aan de Rijksuniversiteit Gent. Als historicus specialiseerde hij zich breed in de kerkhistorische geschiedenis van de 16e eeuw, waaronder het protestantisme en het doopsgezind onderzoek in de Zuidelijke Nederlanden.
↑ Terug naar Overzicht auteurs
VERSCHUEREN E.
De geschiedenis van Vilvoorde tot begin de 20ste eeuw (niet uitgegeven)Een onuitgegeven handschrift over de lokale geschiedenis van de stad. In 1976 en 1979 herwerkt en aangevuld door H. Peetermans en W. Van Grunderbeeck. Beschrijft het verleden van de historische stadskern van Vilvoorde vanaf de vroege vermeldingen tot aan de vroege 20ste eeuw, inclusief de middeleeuwse vrijheid en de opkomst als industriestad.
📄 Bekijk de INHOUD - GESCHIEDENIS VAN VILVOORDE - E. Verschueren (+/- 1904)
↑ Terug naar Overzicht auteurs
WAUTERS ALPHONSE GUILLAUME GHISLAIN
Histoire des environs de Bruxelles (1855)(Brussel, 13 april 1817 - 1 mei 1898)
was een Belgisch historicus en archivaris. Hij was directeur van het Archief van de Stad Brussel vanaf 2 april 1842. In 1845 publiceerde hij samen met Alexandre Henne Histoire de la ville de Bruxelles, en een vervolg hiervan in 1855 met als titel Histoire des environs de Bruxelles, ou description historique des localités qui formaient autrefois l'ammanie de cette ville. Wauters huwde op 26 april 1856 met Marie-Fanny-Thérèse Lacomblé, met wie hij één dochter had.
-
1842: Atlas pittoresque des chemins de fer de la Belgique
Na zijn studie aan het Athénée de Bruxelles begon Alphonse Wauters zijn carrière bij het Geografisch Instituut van Philippe Vandermaelen in Brussel, dat feitelijk gevestigd was in Molenbeek-Saint-Jean . Daar publiceerde hij zijn 'Schilderachtige Atlas van de Belgische Spoorwegen' . Deze atlas bevatte 15 kaarten met 400 afbeeldingen.
Vrije ongecontroleerde vertaling van de tekst met betrekking tot Vilvoorde.
Atlas pittoresque des chemins de fer de la Belgique_Wauters_1842_pub_Vandermaelen - deel Vilvoorde
VILVOORDE. - Men komt Vilvoorde binnen tussen twee landhuizen. De kerk van deze stad, toegewijd aan Onze-Lieve-Vrouw en gebouwd in gotische stijl, bevat mooie koorbanken. Het tuchthuis, gebouwd in 1776 door de Staten van Brabant, op de plaats van een staatsgevangenis die in 1575 op bevel van hertog Wenceslas werd gebouwd, verdient een bezoek. De orde en bedrijvigheid die er heersen, pleiten voor het gevangenisbestuur. Op enige afstand ten westen van Vilvoorde, nabij de weg naar Grimbergen, ligt het gehucht Borght, bekend door de overstroming die het in de maand juni 1839 midden in de nacht plotseling kwam overvallen en de bewoners in hun slaap verraste, hen bedelvend onder de puinen van hun woningen. Voorbij Vilvoorde slingert de weg zich midden door bebouwde gronden; links laat hij Peutie, Perk en Houtem liggen, waar men aan de horizon uitgestrekte boomkwekerijen ontwaart, het gehucht Houtem en, te Elewijt, het kasteel Het Steen, dat Rubens tot verblijf diende, zoals dat van Dry Toren bij Perk Teniers heeft gehuisvest. Verder is het landschap minder interessant; Eppegem, Weerde, Zemst, waarvan de kerk volgens de overlevering door Sint-Lambertus werd ingewijd, en Muizen bij de Dijle verschijnen achtereenvolgens te midden van het gebladerte; en nadat men de tuin Coloma voorbij is en het brede, mooie kanaal heeft overgestoken, dat in 1750 door de stad Leuven werd aangelegd om haar met de Rupel te verbinden, bevindt men zich in het immense centrale station. Daar zijn de werkplaatsen bijeen die nodig zijn voor de herstelling en het onderhoud van het materieel; daar komen de lijnen samen die leiden naar Brussel, Oostende, Antwerpen en Luik; daar ontmoeten zich soms niet bij honderden, maar bij duizenden de reizigers die worden aangetrokken door het patroonsfeest van de ene of de andere stad die worden aangetrokken door het patroonsfeest van de ene of de andere stad.
-
1843-1845: Histoire civile, politique et monumentale de la ville de Bruxelles,
met Alexandre Henne
- Deel I, 1845
- Deel II, 1845
- Deel III, 1845
-
1850-1857:
Histoire des environs de Bruxelles, ou description historique des localités
qui formaient autrefois l'ammanie de cette ville
- Deel I, 1855
- Deel II, 1855 vrije vertaling (niet gecontroleerd - met gebruik van artificiële intelligentie) Er is een herwerkte versie uit 1972 aangevuld met talrijke reproducties
- Deel III, 1855
- Deel IV, 1857
- 1862: Le duc Jean Ier et le Brabant sous le règne de ce prince (1267-1294)
- 1878: Les tapisseries bruxelloises. Essai historique sur les tapisseries et les tapissiers de haute et de basse-lice de Bruxelles
- 1878: Les libertés communales en Belgique, dans le Nord de la France et sur les bords du Rhin (2 dln. in 1 vol.)
- 1888-1894: Inventaire des cartulaires et autres registres faisant partie des archives anciennes de la ville
- La Belgique ancienne et moderne. Géographie et histoire des communes belges, met Jules Tarlier (onvoltooid)
BOEKEN – NASLAGWERKEN – STUDIES - TIJDSCHRIFTEN
- Alfabetisch lexicon van de Vlaamse gemeentenamen – Frans Debrabandere, Magda Devos, Paul Kempeneers, Victor Mennen, Hugo Ryckeboer, Ward Van Osta (2022)
- Bijdrage tot de geschiedenis van Koningslo – Heemkundige kring Hendrik I (2019)
- Bouwlandtermen in de Vlaamse dialecten – Devos, M. (1991), Koninklijke Commissie voor Toponymie en Dialectologie, Vlaamse afdeling
- Bijdrage tot de toponymie van Lokeren – Scriptie Master Taal- en Letterkunde, Elke Dullaert (2008)
- Bloei en verval van de middeleeuws stadsvrijheid Vilvoorde – J.P. Peeters (1975)
- Bouwen door de eeuwen heen in Vlaanderen – Inventaris van het Bouwkundig Erfgoed (Vilvoorde & Peutie) - Hilde Kennes (2005)
- De Plaatsnamenstudie in 1966–1974 – C. Marynissen, Handelingen van de Koninklijke Commissie voor Toponymie en Dialectologie
- De voornaamste namen voor omheining in de Vlaamsche en Waalsche Toponymie – A. Carnoy
- Encyclopedie van de Vlaamse Beweging – Leendert Acke (2023)
- Geschiedenis van Vilvoorde tot begin 20ste eeuw – E. Verschueren (+/- 1904 - onuitgegeven)
- Gids voor het vaststellen en toekennen van adressen – Werkgroep Vaststellen–Toekennen, versie 1 (18/10/2021)
- Grootse plannen - De kadastrale Atlas van België van P.C. Popp: genese en datering (1840-1880) – Sven Vrielinck (2018)
- Het Parochiewezen in Brabant, deel XI – J. Verbesselt (1972)
- Het domein van Chèvremont-Aken te Vilvoorde en de Abdij ter Kameren – J. Verbesselt (1969)
- Het industrieel verleden tussen de Zenne en het Kanaal in Vilvoorde – Heemkundige Krin,g Hertog Hendrik I (Rik Platteau - 2016)
- Histoire de la ville de Vilvorde – J. Nauwelaers
- Histoire des environs de Bruxelles – A. Wauters (1855)
- Iconografie van Vlaamsch-Brabant – A. Verbouwe (1948), Geschied- en Oudheidkundige Kringen van West-Brabant en Oost-Brabant
- Inleiding tot de Oostbrabantse Toponymie – Claes, F. (1987), Naamkunde 19, pp. 46–103
- Leidraad bij straatnaamgeving en -wijziging – A. Stevens (1982)
- Oude plaatsnamen in en buiten de Meierei van Vilvoorde – A.L.E. Verheyden (1995)
- Peutie, het vroegere kastelendorp – Jos Lauwers (1979)
- Peutie en zijn voormalig Begijnhof van Steevoort – Jos Lauwers (1976)
- Proefschrift - De beroepsorganisatie der land- en edificiemeters in het hertogdom Brabant en de Landen van Overmaas, – 1680-1795 (KU Leuven - 2006) - L. Janssens
- Stedenatlas Jacob van Deventer – Reinout Rutte en Bram Vannieuwenhuyze (2018)
- Straatnaamgeving in Vlaanderen en Nederland – Vic Mennen, Limburgse Dialect- en Naamkunde nr. 54, Hasselt (1990)
- Tijdschrift Eigen Schoon & de Brabander (verschillende jaargangen)
- Tijdschrift van de heemkundige vereniging Het Land van Aalst
- Tijdschrift van de heemkundige kring Hertog Hendrik I (Vilvoorde)
- Topografische atlas van België – Nationaal Geografisch Instituut (2002)
- Toponiemen uit de provinciën Antwerpen en Brabant – Karel De Flou (1925)
- Toponymisch Woordenboek van België en omliggende landen (vóór 1226) – Maurits Gysseling (1960)
- Vermakelykheden van Brabant, en deszelfs onderhoorige Landen – de Cantillon, (2007)
- Vilvoorde City, meer bepaald in de Far-West – Sociale huisvesting in Vlaams-Brabant, Annelies Tollet (2009)
- Vilvoorde in de middeleeuwen (700 - 1500) Dr. J.F. Verbruggen (1995)
- Vilvoorde in oude prentkaarten – A.L.E. Verheyden
- Vilvoorde – Ons heden is zijn verleden – Christel Vanden Wyngaerd, Eric Claessens en Luk Biesemans (1990)
- Vilvoorde – Schepenregisters 1598–1610 – René Maurice Jammart (2022)
- Vilvoorde: zijn ontstaan, zijn geschiedenis – E. Poumon
- Vilvoordse scholen - Vroeger en nu – dr. A.L.E. Verheyden (1974)
- Woordenboek der Nederlandse Taal – ’s-Gravenhage / Leiden (1863–1998)
KAARTEN en PLANNEN
Historische en hedendaagse kaarten en plannen, waaronder kadastrale plannen, de Ferrariskaart en vele andere cartografische bronnen. Enkele van deze kaarten kunnen digitaal geraadpleegd worden op het geografisch informatiesysteem (GIS) van de Vlaamse overheid (GEOPUNT): 📚 www.geopunt.beOverzicht
- Jacob van Deventer (1560)
- Harants Henricus (1599)
- Bollin Mathieu (+/- 1600)
- Jan de Rofroissart (1657)
- Kaart van het hertogdom Brabant (1674-1724)
- Caertboeck Abdij van Grimbergen (1699)
- Kaart der Nederlanden - Eugène-Henri Fricx (1706-1712)
- Abdij ter Kameren (1716-1720)
- Goffaux Martin (1720)
- Couvreur Guillielmus (1773)
- Villaret Jean (1748)
- Graaf de Ferraris Joseph Jean François (1770)
- Everaert Joseph & Carolus (1756)
- Guillaume de Wautier de Beren (+/- 1810)
- Inventaris van de processen-verbaal van afpaling Vilvoorde en Peutie (1804)
- Primitief kadastraal plan (1834)
- Vandermaelen Philippe (+/- 1850)
- Atlas der Buurtwegen (1841)
- Popp Philippe Chrétien (+/- 1860)
- Topografische kaarten en luchtfoto's Nationaal Geografisch Instituut (N.G.I.) (1873 e.a.)
- Atlas der onbevaarbare waterlopen (1881)
- Rooilijnplannen
- Waroquiers Jules (1906)
- Hauwaert Jean (1887 - ...)
- Desmedt Emile (1883 - 1887)
- Unie der Industriëlen (1931)
- Ministerie van Openbare Werken (1950)
- Vilvoorde en omgeving - Unie van de Industriëlen (+/- 1955)
- Bestemmingsplannen
- Stadsplannen (1982)
Jacob van Deventer
Ga naar de kaart
Voor meer details ga naar Jacob van Deventer nader bekeken ... (1560)
Harants Henricus
Via ad Villam (Sint-Annalaan of de weg naar het dorp)
Hanestrate (nu de Grimbergsesteenweg - Haneveldlaan)
Hellebeek (Tangebeek - ter hoogte van de Drijfstraat / Ring rond Brussel)
‘naer de verbrande Brugge van Vilvoorden’ (houten brug - 1577 afgebrand door het Spaanse garnizoen)
Ga naar de kaart
📚 Rijksarchief - Agatha - Harants
Bollin Mathieu
Mathieu Bollin (°Arras ? - † Brussel 1603) was een Brusselse ingenieur, oorspronkelijk afkomstig uit Artois.
Hij is bekend omdat hij vanaf 1594 de vallei van de Zenne tussen Ruisbroek en de samenvloeiing met de Dijle in cavalierperspectief in kaart heeft gebracht om de oorzaken van de overstromingen te ontdekken. Tussen een onzekere datum, na 1598 , en zijn dood in 1603 werd hij de meesterbouwer van de transformaties en verbeteringen aan het Paleis van Coudenberg en, vanaf 1599, de assistent van de waterbouwkundige Salomon de Caus voor de transformaties en verbeteringen in de Warande , het jachtterrein van het paleis en het toekomstige Brusselse Park.
De gebieden rond de Zenne waren sterk onderhevig aan een overstromingsrisico, dat toenam na de aanleg van het Rupelkanaal (Brussel–Willebroek). Eind 16de eeuw belastte het Spaanse Bestuur Mathieu Bollin met een studie, resulterend in een kaart van de Zennevallei van Drogenbos tot Zemst. De natte weilanden werden ingekleurd en landmeetkundig opgemeten.
De kaart is 8,27 meter lang en 1,18 meter breed (schaal ca. 1:40.000).
Ga naar de kaart
📚 Rijksarchief - Agatha - Bollin
Jan de Rofroissart
Jaen (de) Rofroissart (vermoedelijk ° 1646 - Lasne-Chapelle-Saint-Lambert, 1380, Waals-Brabant - † (?)
De originele "Atlas van de Vaart" bevindt zich in het stadsarchief in Brussel, en is gecatalogiseerd onder het nummer 793-bis.
De volledige atlas bestaat uit 53 gekleurde kaarten met Oud-Nederlandse tekst.
De atlas draagt de onwaarschijnlijk lange naam: "Waerachtige Afbeeldinghe van de Schipvaert van Brussel aenwysende de lenghde ende breede van de Sassen, waeteren ende Dycken, mitsgaders de gheleghentheit ende grootte van alle besondereerfven, soo bebouwde als andere, die verchynst oft in verhuringhe uytghegheven ziyn ende van degene die by de Sasmeesters, Palfreniers ende Brugh-houders beseten worden, van aen den Rupel totaen de vest der voors. stadt in sulcker voeghen gelyck de selve op hunne ghetallen ende tusschenhunnen wettighe paelen sys ghestelt geweest in de jaeren 1658, 1659, 1660 en 1661 by Mr. Jan de Rofroissart, gesworen Landt-meter geadmittert by den Souvereynen Rade van syn Mat, etc... ten overstaen van de Meyers ende Schepenen van de aenpaelende Dorpen oock by toestemminghe van de naest gheerfde Eyghenaers uyt-wysens de Acten der afgehouden ende ontrent het scheyden van de jurisdictien hier naer aengheteeckent, ende ter directie van Heere Jacques Philips de Dongelberge ridder, heere van Dongelberge, Schavenberghe, Brouck, etc. Superintendant, ende van Anthoen Keyens, Jan Sophie, Jan de Blieck, Hendrick de Bruyne ende Nicolaes Brouchmans, rentmeesteren van de voors. Schipvaert, alles ingevolge van de Commissie ene ordonnatie van de Heeren Wethouders der voors. stadt van den 28 junii 1657."
Aan de kaart werd een beschrijving van de omgeving toegevoegd. Voor meer details ga naar kaart Jan de Rofroissart
Kaart van het hertogdom Brabant
Rechtsonder de titelcartouche met boven het wapen van het hertogdom Brabant en onder twee schaalstokken: Milliaria Germanica Communia 15 in uno Gradu / Milliaria Gallica sive Horae Itineris 20 in uno Gradu. De kaart is voorzien van een gradenverdeling langs de randen.
Caertboeck Abdij van Grimbergen
"Meester" Jan Van Accoleijen, gesworen landmeter, tekende 39 kaartbladen die samen de regio "het land van Grimbergen" beslaan. Samen met het tekstgedeelte - honderd folio's recto/verso beschreven door Fr. Georgius Vander Veken, religieus van de Abdij - gaat het aldus over een zeer gedetailleerde inventaris van alle goederen en vorderingen van de Abdij anno 1699.
Voor meer details ga naar Caertboek van de Abdij van Grimbergen (1699)
Ga naar de kaart
📚 Rijksarchief - Agatha - Abdij Grimbergen
Kaart der Nederlanden - Eugène-Henri Fricx
Deze kaart is in feite een bundel van verschillende soorten kaarten, zoals wordt uitgelegd in de titel “Carte des Pays-Bas et des frontières de France, avec un recueil des plans des villes, sièges et batailles données entre les hauts alliés et la France.” Deze titel bevindt zich op de titelpagina van wat wordt beschouwd als de eerste editie van de bundel van Fricx. Deze editie verscheen in 1712, toen 23 van de 24 topografische kaarten van de zuidelijke Nederlanden klaar waren. De vierentwintigste kaart werd pas in 1727 gepubliceerd. Fricx voegde voortdurend kaarten toe en wijzigde steeds de geografische informatie op de bestaande kaarten, zoals valt te zien in de talrijke wijzigingen aan de inhoudstafel op de titelpagina, waarvan de datum echter nooit veranderde. Deze kaarten werden gebundeld tot een atlas.
Vanuit cartografisch oogpunt bestaat de atlas trouwens uit twee tamelijk verschillende delen. Het eerste bevat topografische kaarten, het tweede stadsplannen en plannen van belegeringen en veldslagen. Het topografische gedeelte waarin de Zuidelijke Nederlanden staan afgebeeld werd uiteindelijk nog aangevuld met 4 topografische kaarten (wat het totaal op 28 kaarten bracht). Het tweede deel van de atlas bevat 47 kaarten van slagvelden en van versterkingen, daterend van 1706 tot 1712. Sommige ervan werden gedrukt in het jaar waarin de veldslag plaatsvond en kunnen worden beschouwd als een soort militair verslag. De beide delen vormen dus samen een bijzondere atlas.
(Bron: naar: Wouter Bracke, Conservator van de Kaarten en Plannen bij KBR in Brussel).
Abdij ter Kameren
Deze handschriftelijke kaarten zijn vaak echte kunstwerken. Zij vormen een belangrijk onderdeel van ons archivalisch erfgoed en zijn een uiterst betrouwbare bron. Zij werden samengesteld door gezworen landmeters, zij waren doorgaans voorzien van een schaal en een windroos voor de oriëntatie en in de meeste gevallen werden de afmetingen van de percelen opgegeven.
Met uitzondering van Blaasveld en Willebroek, die tot de provincie Antwerpen behoren, liggen alle andere goederen in de provincie Vlaams-Brabant en in het gewest Brussel. Zij liggen rond Brussel en voornamelijk in de streek tussen Brussel en Leuven. De grootste concentratie vindt men op het grondgebied van de gemeente Vilvoorde: de abdij bezat er 250 percelen.
De uitgave van de kaarten wordt vervolledigd met een toponymische tabel, die niet alleen de namen van de lokaliteiten en de percelen bevat, maar ook de kanalen, grachten, vijvers, rivieren en beken, de bossen, de verkeerswegen, de hoeven en de tekeningen van religieuze gebouwen (abdijen, kloosters, kerken en kapellen), de kastelen, de molens en de bruggen.
Voor meer details ga naar Kaartboek van de goederen van de Abdij ter Kameren in Brabant (1716-1720)
Goffaux Martin
Ga naar de kaart
📚 Rijksarchief - Agatha - Goffaux
Ga naar de kaart
📚 Rijksarchief - Agatha - Goffaux
Couvreur Guillielmus
Guillielmus Couvreur was een 18e-eeuwse landmeter en cartograaf, actief rond 1720. Hij is vooral bekend om zijn gedetailleerde kadastrale atlassen en kaarten voor Brabantse abdijen. Tot zijn belangrijkste werken behoren de netkaart van Wolvertem en Wemmel (1720) en de inventarisatie van de domeinen van de Abdij ter Kameren (1716)-1720). Zijn historische kaarten worden vandaag bewaard in de onderzoekscollecties van de KU Leuven.
De Brusselse land- en edificiemeter Guillielmus Couvreur vervaardigde tussen 1715-1720 een drietal kaartboeken voor de gasthuiszusters van Vilvoorde, de priorij van Sint-Pieters te Brussel en de abdij Ter Kameren te Elsene. Hij is één van de enige landmeters die in zijn kaartboeken accurate informatie gaf over de data van opmeting en aftekening van de verschillende kaartbladen, maar niet over de tijd die aan de afwerking van de kaarten werd besteed. Een enkele maal vermeldde hij enkel de maanden waarin de opmetingen gebeurden. Zijn kaartboeken zijn van een zeer hoge kwaliteit, met prachtige miniaturen van de afgebeelde gebouwen.
"Caerte figuratieff van de gehuchten van Hauthem ende ten Bosch resorterende onder Vilvoorden". Afschrift van een kaart van Guillielmus Couvreur, beëdigd land- en edificiemeter, uit 1718 door Carolus Josephus Everaert, beëdigd land- en edificiemeter in de Raad van Brabant, gevestigd te Brussel, 10 maart 1773. Keerzijde (doorstreept): Abbaye de la Cambre.
📚 Rijksarchief - Agatha - Couvreur
Dr. A.L.E. Verheyden vermeldt in zijn inleiding ter gelegenheid van een bijdrage over ‘OUDE PLAATSNAMEN IN EN · BUITEN DE MEIERIJ VILVOORDE (XIIIe - XIXe EEUW) aan het Feestnummer van de 10de jaargang van "SYMPATHIE", het tijdschrift van het Willemsfonds Vilvoorde (datum ):
‘Een meevaller van waarde was anderdeels het in het bezit komen van de fotocopie van het enig bewaard gebleven register uit het archief van het O.L.V-Gasthuis van Vilvoorde. De talrijke tekeningen van G. Couvreur in de periode 1709-1716 vergemakkelijken uiteraard het lokaliseren de visu van de meeste plaatsen, opgenomen in de hiernavolgende lijst. Bij dit alles wordt het duidelijk, dat een onderscheid moet gemaakt worden tussen het territorium van de "vryheydt van Vilvoorden" en wat er buiten ligt, verspreid over de meierij van Vilvoorde. Het ligt daarenboven voor de hand, dat er m.b.t. "die vryheydt van Vilvoorden" er een onderscheid dient gemaakt tussen de stadskern en wat buiten de 4 stadspoorten is gelegen.’
Villaret Jean
Enkele jaren kregen de Fransen de controle over ons territorium. Zij stuurden een groep ingenieur-geografen op pad om de pas veroverde gebieden te karteren. Villaret nam het gebied tussen Menen-Gent-Doornik tot Maastricht-Luik voor zijn rekening. Het gedeelte van de kust en de Westhoek bracht een collega al eerder in kaart tussen 1729 en 1730. In totaal bestaat de Villaretkaart uit meer dan tachtig kaartbladen. Door de zin voor detail bieden die een uniek zicht op onze gewesten, zo’n kwarteeuw vroeger dan de bekende Ferrariskaart uit 1770-1778. De kaart geeft een rijk beeld van ons cultuurlandschap en de evolutie ervan. Dat is bijzonder interessante informatie voor onder meer erfgoedonderzoekers, landschaps- en monumentbeheerders en archeologiebureau’s. Of het nu gaat om landgebruik, landschapselementen, abdijdomeinen, bewoning, historische wegen of toponiemen, de kaart is een nieuw ijkpunt.De Villaretkaart was jarenlang onbekend en daardoor onbemind. De kaart bleef onafgewerkt na de Vrede van Aken (1748). Alle versies bevinden zich in Franse verzamelingen. Voor Franse onderzoekers waren zij minder relevant, voor Belgische onderzoekers niet evident om te raadplegen. De onlangs overleden historicus Carl Vandenghoer bracht de kaart een aantal jaar geleden opnieuw onder de aandacht. De herontdekking is zijn grote verdienste.
Graaf de Ferraris Joseph Jean François
Joseph Jean François graaf de Ferraris (° 1726 – † 1814) was vrijmetselaar en maakte als adellijk officier carrière in het keizerlijke Oostenrijkse leger. Hij werd onder meer generaal bij de Oostenrijkse artillerie en veldmaarschalk in de Oostenrijkse Nederlanden. Hij voerde de eerste grootschalige systematische kartering uit in West-Europa. In de 18e eeuw liet hij topografische kaarten maken van de Oostenrijkse Nederlanden (ongeveer het huidige België en het groothertogdom Luxemburg), de zogenoemde Ferrariskaart. De kaartbladen 75 en 76 rond Vilvoorde werden waarschijnlijk opgeleverd in 1772. Aan de kaart werd een legende en beschrijving van de omgeving toegevoegd.
Aan de kaart werd een legende en beschrijving van de omgeving toegevoegd. Voor meer details ga naar Ferraris kaart
Met Topoferrarisviewer reist u terug in de tijd en ziet u de evolutie van het Belgische landschap dankzij acht kaartlagen die bijna tweeënhalve eeuw geschiedenis bestrijken, van de beroemde kaart van Ferraris (1777) tot de meest recente topografische kaart van het NGI. Maak gebruik van de topoferrarisviewer door te klikken naar 📚 Topoferrarisviewer
Everaert Carolus & Everaert Carolus Josephus
De Brusselaars Carolus Everaert (actief tussen 1729-1784) en zijn zoon Carolus Josephus (actief tussen 1770-1802), waren afkomstig van Lochristi maar sinds 1728 te Brussel bedrijvig. In 1801 werd nog een derde generatie aan de landmetersdynastie toegevoegd: Josephus Stevens was de zoon van Bernard Stevens en Anne Elisabeth Everaert, dochter van Carolus en zuster van Carolus Josephus Everaert. Die laatste overleed op 11 maart 1801, net in het jaar dat zijn neef landmeter werd. In de periode onmiddellijk voorafgaand aan zijn admissie (24 maart 1770) hielp Carolus Josephus Everaert zijn vader bij werk voor de abdij van Grimbergen. De jongste Everaert noteerde op de kaart dat met het opmetingswerk begonnen werd in november 1769 en dat het voltooid was in mei 1770. Zij maakten gebruik van een gestandaardiseerde kaart met alle elementen aanwezig: titel (1), attestatie (2), schaalstok (3), windroos (4) en legende (5). De overheid betaalde in 1784 Everaert om de kaart van de Nederlanden van graaf de Ferraris op linnen te hebben gezet.In 1783 nam Carolus Josephus Everaert de directie over de reparaties van 2 watermolens te Vilvoorde en te Diegem op zich. Naast vacaties, werk en verschotten hield dit ook de controle in van de werkstaten van werklieden en leveranciers. De Rekenkamer reduceerde werkstaten van landmeter Carolus Josephus Everaert met betrekking tot de visitatie en inspectie van de domaniale molens te Diegem en Vilvoorde en de vijvers te Hoeilaart. Everaert bracht bij de rentmeester van het domeinkwartier Tervuren en Vilvoorde, Baudier, een loon van 1 gulden courant per uur in, maar deze berekeningswijze was volgens Cuylen van de Rekenkamer niet conform met de tekst van de ordonnantie van 16 januari 1705. Cuylen controleerde de verschillende posten nauwgezet en trok waar nodig bedragen af. Daarbij had hij vooral kritiek op het overschrijden van het maximumbedrag van 6 gulden courant per dag en op de vacaties binnen de stad waarvoor Everaert eveneens 1 gulden courant rekende in plaats van 12 stuivers courant73. De Rekenkamer hechtte zijn goedkeuring aan de verbeterde werkstaten. In haar motivatie beklemtoonde ze dat de werkzaamheden binnen de stad geen opmetingen, eigen aan het beroep van landmeter, betroffen, maar het opmaken van een kostenberekening van de uit te voeren werken en controle van de werkstaten van de werklieden.
Carolus Josephus Everaert (°1699 of 1701 - † 1784) was een beëdigd landmeter in de Raad van Brabant – verschillende plannen en kaarten zijn van zijn hand, o.a.
‘Metinghe ende carte figuratief van de goederen toebehoorende aen het gasthuys van Sint-Nicolaus binnen Vilvorden’. Plattegrond van gronden onder Vilvoorde, Machelen en Peutie, opgemaakt in 1756 door Carolus Everaert, beëdigd landmeter bij de Raad van Brabant, op verzoek van het Sint-Nicolausgasthuis van Vilvoorde.
"Carte figuratief van 't pachthof ende goederen ghelegen onder Vilvoorden, Peutij, & competerende aen den heere G.G. De Man heere ven Brachene". Plattegrond van een hoeve met gronden onder Vilvoorde, Peutie, Grimbergen en Machelen. Carolus Everaert, beëdigd landmeter in de Raad van Brabant, gevestigd te Brussel, 1757."
Ga naar het plan door te klikken naar 📚 Figuratief opmetingsplan van de goederen van het Sint-Niklaasgasthuis (1756)
Loop van de Zenne met ligging Kasteel en inplanting Tuchthuis (1777-1778)
Inventaris van de processen-verbaal van afpaling Vilvoorde en Peutie (1804)
"De grondbelasting wordt proportioneel verdeeld over alle grondeigendommen op basis van hun netto-opbrengst. De netto-opbrengst van gronden is wat overblijft voor de eigenaar na vermindering van de bruto-opbrengst van de uitgaven voor aanplanting, zaden, oogst, onderhoud en vervoer van levensmiddelen naar de markt. De belastbare netto-opbrengst is deze netto-opbrengst, berekend op basis van een bepaald aantal jaar" (vertaling uit het Frans). (11) De uitbouw van een kadaster vereist een opstartfase, het zogenaamde "primitief kadaster". Het omvat een algemene opmeting en daarbij aansluitend een indeling van alle onroerende goederen op basis van hun opbrengst en de identificatie van de eigenaars van elk perceel. De opmeting heeft tot doel om het exacte aandeel van elke eigenaar in de grondbelasting te bepalen, rekening houdend met de oppervlakte en de netto-opbrengst van de percelen. De kadastrale waardering heeft tot doel om op basis van waarnemingen op het terrein de netto-opbrengst te bepalen op basis van lokale factoren die de kosten en netto-opbrengst bepalen. De voorliggende inventaris handelt enkel over de allereerste fase, namelijk de afpaling van de gemeente- en sectiegrenzen en de eerste waardering van het kadastraal inkomen van een gemeente.
Het kadaster wordt als dienst eerst opgericht in Frankrijk, in 1791 en vervolgens gereorganiseerd door de financiënwet van 15 september 1807. Het besluit van 21 januari 1808 vormt deze om tot een volwaardige administratie van het kadaster met het oog op de "opmaak van een algemeen perceelkadaster via opmetingen en waardering van eigendomspercelen en jaarlijkse actualisering van de documentatie". De keizer keurde op 27 januari 1808 een reglement goed en op 20 april van datzelfde jaar volgde een algemene instructie. De officiële publicatie Recueil méthodique herneemt in 1811 systematisch alle kadasterreglementen en - procedures die voor de algemene principes van toepassing blijven tot de afronding van het primitief kadaster onder Belgisch bewind.
De opmetings- en waarderingsopdrachten worden voor elk departement toevertrouwd aan een bijzonder bureau van het kadaster onder leiding van een hoofdlandmeter (géomètre en chef). Die laatste voert vanaf 1 januari 1808 de titel ingenieur-verificateur (ingénieur-vérificateur). Een bureau is voorts samengesteld uit landmeters eerste klasse en tweede klasse. De landmeters eerste klasse (géomètres de première classe) zijn belast met de afbakening van de gemeentegrenzen, de opdeling van de gemeenten in secties, de driehoeksmeting, de erkenning van eigenaars, het percelenplan, het verzamelplan en de minuut van de aanwijzende tabel van eigenaars en eigendommen. Zij worden bijgestaan door landmeters tweede klasse (géomètres de deuxième classe) en door leerlingen.
Voor een volledig overzicht ga naar
Primitief kadastraal plan
Sindsdien bewaarde de administratie van het kadaster – nu de Administratie Opmetingen en Waarderingen binnen de Algemene Administratie van de Patrimoniumdocumentatie van de Federale Overheidsdienst Financiën – alle documenten van het primitief kadaster, zowel om de oorspronkelijke toestand van een perceel te kennen als om latere wijzigingen te kunnen aanbrengen. Naarmate de tijd verstreek, verwierf het archief ook een historische waarde, als vroeg-negentiende-eeuwse momentopname van het landschap, van steden, dorpen en wijken en van gronden en gebouwen net vóór de 19de- en 20ste-eeuwse industrialisering, verstedelijking en grootschalige infrastructuurwerken. Het archief was echter om praktische redenen amper of niet toegankelijk voor onderzoekers, waardoor deze zich moesten behelpen met ander, vaak recenter en minder gedetailleerd materiaal.
Hierin komt verandering nu een belangrijk deel van het primitief kadasterarchief door Patrimoniumdocumentatie gedigitaliseerd is en dankzij tussenkomst van het Rijksarchief via verschillende kanalen online geraadpleegd kan worden. Het belangrijkste motief van de administratie was de overgang van papier naar digitaal en de daaraan gekoppelde efficiëntiewinst, maar een bijkomend voordeel is dus dat ook de burger toegang krijgt tot diezelfde informatie.
Voor een volledig overzicht ga naar
Guillaume de Wautier de Beren
Vandermaelen Philippe
Philippe Vandermaelen (1795–1869) was een Belgische geograaf, cartograaf en uitgever, vooral bekend om zijn grootschalige cartografische werken en thematische atlassen. Hij verwierf internationale faam met zijn Atlas universel en richtte het Établissement Géographique de Bruxelles op. Vanaf 1836 kreeg hij toelating van minister baron d’Huart om de kadasterkaarten en kadastrale leggers voor Vlaanderen te publiceren (periode 1846–1854).
Bekijk dit digitaal op📚 Rijksarchief - Agatha
Atlas der Buurtwegen
Elke weg kreeg een eigen nummer. Latere wijzigingen, zoals nieuwe, verplaatste of verdwenen wegen, werden niet op de kaarten zelf aangeduid, maar werden gepubliceerd op aparte leggers of in gemeenteraadsbesluiten. De detailplannen uit de atlas gelden als rooilijnplan voor gemeentewegen. De documenten bevatten uitgebreide tabellen met de genummerde wegen en onder meer hun richting en afmetingen, de gangbare namen, bestemming en onderhoud, en eventuele bruggen. Daarnaast vormen de atlassen nu een belangrijk historisch document dat de toestand van het landschap van rond 1840 schetst.
De Buurtwegenwet (10/04/1841 - Deze wet is nog steeds van kracht in het het Brussels Hoofdstedelijk Gewest. In het Waals Gewest en Vlaams Gewest werd de wet op de buurtwegen afgeschaft en vervangen door respectievelijk het Waals decreet van 6 februari 2014 op de gemeentewegen en het Vlaams decreet van 3 mei 2019 op de gemeentewegen), waarbij de Atlas als basis beleidsdocument gold, werd door het Decreet Gemeentewegen (Vlaamse Gewest) van toepassing op 1 september 2019 . Dit Decreet legt het kader vast voor een geïntegreerde benadering van een uniforme regelgeving voor alle gemeentewegen, ook voor buurt- en voetwegen. De Atlas der Buurtwegen blijft nog een belangrijke rol spelen als naslagwerk voor de situatie tot 1 september 2019. De gegevens uit de Atlas blijven van tel voor een gemeenteweg die als buurtweg of voetweg was gemarkeerd in de Atlas tot er over die gemeenteweg een nieuwe beslissing genomen wordt volgens het Decreet Gemeentewegen. Na zo’n nieuwe beslissing wordt die door de gemeente geregistreerd in het gemeentelijke wegenregister. (zie verder onder 'rooilijnplannen')
📚 Atlas der buurtwegen Vlaams-Brabant
Popp Philippe Chrétien
Philippe Chrétien Popp (° 1805 – † 1879), ingenieur - geograaf, was de oprichter van de liberale Belgische krant Journal de Bruges. Hij is vooral bekend als uitgever van kadasterplannen van Belgische steden en gemeenten. Hier wordt voornamelijk verwezen naar een kopie van een deel van de kaartbladen van de Atlas cadastral parcellaire de la Belgique, P.C. Popp, 1842–1879.
De kadasterkaarten van Popp - een overzicht 📄 Bekijk PDF
Kadastraal percelenplan van P.C. Popp met de mutaties, gepubliceerd met de toelating en onder auspiciën van de Minister van Financiën.📚 Kadastraal percelenplan van Vilvoorde
De kadastrale legger van Vilvoorde (Popp) 📄 Bekijk PDF
Het kadastraal percelenplan Van Peutie is digitaal niet beschikbaar.De kadastrale legger van Peutie (Popp) 📄 Bekijk PDF
Topografische kaarten en luchtfoto's van het Nationaal Geografisch Instituut (N.G.I.)
Het Nationaal Geografisch Instituut (NGI) is de federale beheerder van geodata en geobroker. Het NGI verzamelt, beheert en verspreidt geografische informatie over België. Zowel kaarten, foto’s als digitale geodata. Het Nationaal Geografisch Instituut produceert vier topografische kaartenreeksen. Het gaat over de Topo25, Topo50, Topo100 en Topo250. Elk van deze topografische kaartenreeksen heeft zijn eigen schaal en is tevens ontworpen voor een specifiek gebruik. De eerste topografische kaart van België dateert van 1880. Het was een traag, nauwgezet proces: landmeters legden tussen 1860 en 1873 elk heuveltje, beekje en dorpje vast op papier. De kaart werd op schaal 1:20.000 (kleur) en 1:40.000 (zwart-wit) uitgebracht.
De cartotheek van het Nationaal Geografisch Instituut bezit een grote collectie van oude en nieuwe kaarten van België. Vanaf de oprichting van het Krijgsdepot (1831 tot 1878) via het Militair Cartografisch Instituut (1878 tot 1945), het Militair Geografisch Instituut (1947 tot 1976) en tot het Nationaal Geografisch Instituut (1976 tot heden) omvat deze collectie de hele geschiedenis van ons land. Tevens zijn er ook een reeks luchtfoto's beschikbaar.
Maak gebruik van de topomapviewer door te klikken naar 📚 Topomapviewer
Atlas der onbevaarbare waterlopen
(Wet van 7 mei 1877) – De atlas van Vilvoorde dateert van 19 oktober 1881. De wet verplichtte elke gemeente om een Atlas der onbevaarbare en onvlotbare waterlopen op te stellen in drie exemplaren : een voor het gemeentebestuur, een voor het provinciaal gouvernement en een derde exemplaar, dat doorgaans in het Algemeen Rijksarchief wordt bewaard (Ministerie van Binnenlandse zaken). Soms is de collectie van de provincie overgemaakt aan het Rijksarchief (dit is onder meer in Aarlen gebeurd met de collectie van de provincie Luxemburg) omdat deze documenten na 1955 in onbruik raken nadat bij wet een vervanging van de atlassen is bevolen. Iedere serie bevat van elke gemeente één boekdeel met een assembleerplan (op schaal 1:5000 of 1:10.000), detailplannen (op schaal 1:2500) en een beschrijving van de waterlopen. Bevaarbare waterlopen (stromen, rivieren en kanalen) komen er niet op voor omdat die onder de bevoegdheid van de staat vallen.
De oude, analoge atlassen van de onbevaarbare waterlopen die het juridisch statuut van de waterlopen vastlegden, werden door het uitvoeringsbesluit bij de wet onbevaarbare waterlopen van 7 mei 2021 opgeheven. Op die datum keurde de Vlaamse Regering een uitvoeringsbesluit goed met bepalingen voor de digitale atlas van de gerangschikte onbevaarbare waterlopen en publieke grachten.
Na het instellen van een beroep tegen de digitale atlas vernietigde op 20 januari 2026 het arrest nr. 265.472 van de Raad van State het besluit van de Vlaamse minister van Justitie en Handhaving, Omgeving en Toerisme van 7 februari 2023 ‘tot vastlegging van de digitale atlas van de gerangschikte onbevaarbare waterlopen en publieke grachten’.
Door de vernietiging van de digitale atlas verliezen de publieke grachten in beheer bij een polder of watering hun statuut van publieke gracht dat ze kregen bij de eerste goedkeuring van de digitale atlas. Het beheer van deze grachten gebeurt nog steeds door een polder of watering. In de ontwerp digitale atlas zijn ze opgenomen als kandidaat publieke grachten (voor Vilvoorde is dit de watering van de Barebeek (Houtem)).
De vernietiging van de digitale atlas heeft geen impact op het statuut van de onbevaarbare waterlopen die geklasseerd werden in uitvoering van artikel 4 van de Wet Onbevaarbare Waterlopen. Ook de publieke grachten die door de gemeenten, polders en wateringen aangeduid werden in uitvoering van artikel 23 van de Wet Onbevaarbare Waterlopen behouden hun statuut.
Het ontwerp van digitale atlas kan via het geoloket geraadpleegd worden. Dit ontwerp van digitale atlas bevat onder meer de dwarsprofielen van de onbevaarbare waterlopen. Dit is informatie die naast andere bronnen geraadpleegd kan worden om de grensbepaling langs onbevaarbare waterlopen te doen.
Voor meer details ga naar Atlas der onbevaarbare waterlopen (1881)
Rooilijnplannen
Aanvankelijk werd het statuut van de buurtwegen beheerst door het oude, ongeschreven gewoonterecht. Daar kwam verandering in door het goedkeuren van de wet op de buurtwegen op 10 april 1841 en de opmaak van een Atlas der buurtwegen.
Met het oog op de toepassing van deze wet van 10 april 1841 werden de gemeenten in 1850 verplicht algemene rooilijn- en afbakeningsplannen van de buurtwegen op te stellen.
Deze wegen/paden werden officieel opgenomen in de Atlas der Buurtwegen, een verzameling kaarten op schaal 1:2.500 (1 mm op het plan komt overeen met 2,5 m in werkelijkheid).
Een rooilijnplan legt de (toekomstige) grens tussen de openbare weg en de aangelande eigendommen vast. Tussen twee rooilijnen ligt het openbaar domein. In deze strook kunnen wegen, grachten, nutsleidingen, fiets- en voetpaden, enz. … aangelegd worden.
In Vilvoorde zijn een aantal rooilijnplannen van kracht. Deze plannen kunnen vrij oud zijn. In sommige gevallen zijn ze soms al gerealiseerd of achterhaald. Recentere rooilijnplannen maken meestal deel uit van een Bijzonder Plan van Aanleg of heden ten dage van een Ruimtelijk Uitvoeringsplan (RUP) of zelfs een verkavelings- of omgevingsvergunning.
Op 12 augustus 2019 verscheen in het Belgisch Staatsblad het decreet van 3 mei 2019 houdende de gemeentewegen (hierna: “Gemeentewegendecreet”). Volgens artikel 91 van het decreet treedt het in werking op 1 september 2019, behoudens artikel 67 van het decreet dat tien dagen na publicatie in het Staatsblad in werking treedt. Opmerkelijk is dat het decreet een parlementair initiatief betrof. Het decreet werd niet voor advies aan de afdeling wetgeving van de Raad van State voorgelegd, wat mogelijk een verklaring is voor de soms bedenkelijke legistieke kwaliteit van het decreet. Het decreet voorziet één statuut voor alle gemeentewegen, het schaft de Buurtwegenwet van 1841 af en het beperkt het toepassingsgebied van het Rooilijnendecreet van 2009 tot de gewestwegen. De regeling voor gemeentelijke rooilijnen wordt nu in het Gemeentewegendecreet geregeld. Het decreet voorziet in een aantal algemene principes en doelstellingen voor gemeentewegen, de mogelijkheid voor het opmaken van een gemeentelijk beleidskader en actieplannen voor gemeentewegen, een procedure voor de aanleg, wijziging, verplaatsing en opheffing van gemeentewegen – met inbegrip van een administratieve beroepsprocedure tegen een gemeentelijk rooilijnplan of een opheffing van een gemeenteweg –, maatregelen voor de realisatie van gemeentewegen, regels over de afpaling en het beheer van gemeentewegen, en de invoering van een gemeentelijk wegenregister en een handhavingsregeling.
De gemeentelijke rooilijnplannen: procedure
Het college van burgemeester en schepenen neemt de nodige maatregelen voor de opmaak van de gemeentelijke rooilijnplannen. Het gemeentelijk rooilijnplan bevat minstens de volgende elementen:
1. de actuele en toekomstige rooilijn van de gemeenteweg;
2. de kadastrale vermelding van de sectie, de nummers en de oppervlakte van de getroffen kadastrale percelen en onroerende goederen;
3. de naam van de eigenaars van de getroffen kadastrale percelen en onroerende goederen volgens kadastrale gegevens of andere gegevens die voor het gemeentebestuur beschikbaar zijn.
De gemeenteraad stelt het ontwerp van gemeentelijk rooilijnplan voorlopig vast.
Vervolgens onderwerpt het college van burgemeester en schepenen het ontwerp van gemeentelijk rooilijnplan aan een openbaar onderzoek gedurende dertig dagen.
Tijdens het openbaar onderzoek kunnen opmerkingen en de bezwaren schriftelijk of digitaal aan het gemeentebestuur worden bezorgd.
Tot slot stelt gemeenteraad binnen zestig dagen na het einde van het openbaar onderzoek het gemeentelijk rooilijnplan definitief vast.
Bij de definitieve vaststelling van het gemeentelijk rooilijnplan kunnen ten opzichte van het voorlopig vastgestelde gemeentelijk rooilijnplan alleen wijzigingen worden aangebracht die gebaseerd zijn op de bezwaren en opmerkingen die tijdens het openbaar onderzoek zijn geformuleerd, of eruit voortvloeien.
Om alle belanghebbenden afdoende te informeren, moeten de gemeentebesturen een register bijhouden, waarin alle beslissingen over gemeentewegen gebundeld worden.
https://www.vilvoorde.be/gemeentewegenregister
📚 Stadsbestuur Vilvoorde - Gemeentewegenregister
Waroquiers Jules
Waroquiers Jules (° Mechelen 23/03/1878) – bouwmeester en landmeter. Ontwerper van het stadsplan van Vilvoorde (1906) en van verschillende woningen, o.a. Schaarbeeklei 11. Vestigingsplaats: Vilvoorde, Nieuwe Laan 15. Publicatie 1909: Le bâtiments : à l’usage des architectes, géomètres, entrepreneurs, propriétaires, maîtres-maçons, dessinateurs, etc. (Bibliotheek Brugge).
Hauwaert Jean
Jean Hauwaert (1863-1912) uit Brussel werd in 1887 aangesteld als stadsbouwmeester in Vilvoorde als opvolger van architect Emile Desmedt (1883 tot 1887). Hij was voordien reeds actief in Brussel als architect gericht op de particuliere woningbouw. werd aangesteld als stadsarchitect in 1887 en was ook leraar aan de tekenschool. Hij was een leerling van Victor Horta (1861-1947) samen met Henry Van de Velde een van de belangrijkste vertegenwoordigers van de art nouveau. Horta was o.a. directeur van de architectuurafdeling van het hoger instituut voor Schone Kunsten in Brussel, hoogleraar aan de ULB en lid van de commissie voor monumenten en landschappen. Art nouveau of jugendstil is een kunststroming juist voor WO I. Belangrijk kenmerk is het gebruik van nieuwe moderne technieken o.a. grote glasoppervlakten, gebruik van ornamenten met bloem- en vogelmotieven.Vooral onder burgemeester Hanssens startte Jean Hauwaert heel wat grote projecten op. Enkele realisaties zijn (waren): de overdekte markt, het slachthuis (Slachuisstraat), deel van de stedelijke school aan de Vestenstraat, de vroegere Jongensschool en directeurswoning aan de Groenstraat 21, de directeurswoning (Forges de Clabecq) Spuymolenstraat 47-49, het monument voor kunstschilder Jan Portaels (samen met beeldhouwer M. Namur), Witherenstraat 14-16, vermoedelijk de directeurswoning (P. Delacre) aan de Van Helmontstraat 2, ontwerp van de Schaarbeeklei en Nowélei (Jean-Baptiste).
Desmedt Emile
Emile Desmedt werd 20 april 1855 geboren in Brugge als zoon van een timmerman (Louis Desmedt) en bracht zijn jeugd door in het ouderlijk huis in de Ezelstraat. Op 28 juni 1873 vertrok hij op 18-jarige leeftijd naar Brussel (Elsene) en op 26 juni 1884 veranderde hij zijn domicilie officieel naar Vilvoorde. In de jaren 1890 verhuisde hij terug naar Brugge waar hij op 21 maart 1900 op 44-jarige leeftijd overleed.Als ontwerper was Desmedt van 1873 tot 1882 werkzaam op het bureau van Hendrik Beyaert, één van de bekendste architecten uit het België van de tweede helft van de 19de eeuw aan wie heel wat iconische gebouwen worden toegeschreven, zoals de Nationale Bank van België in Antwerpen en Brussel. In realiteit ging achter de figuur van Beyaert een heel team van ontwerpers schuil. Tussen 1851 en 1893 had Beyaert niet minder dan 141 medewerkers waarvan heel wat stagiairs maar ook tientallen medewerkers die jaren en zelfs decennia in zijn bureau bleven. Sommige daarvan hadden een technisch ondersteunende rol, anderen werden omschreven als “architectes-concepteurs”. Desmedt behoorde duidelijk tot die laatste categorie. Samen met Jules Brunfaut vormde hij een belangrijk team in de jaren 1870, net zoals Auguste Hendrickx, Léopold De Geyne en Albert Capronnier in de jaren 1860, en Paul Hankar en J.J. Calluwaers in de jaren 1880-1890. Dat Hendrik Beyaert deze medewerkers veel vrijheid en verantwoordelijkheid liet, blijkt uit het feit dat ze regelmatig de ontwerpen mee ondertekenden. De creatieve inbreng van Desmedt kan verder verondersteld worden op basis van enkele (onuitgevoerde) ontwerpen die hij publiceerde in de architectuurtijdschriften Revue de l’architecture en Belgique (1882) en L’Emulation (1886), waaronder een rijkelijk ontwerp in neo-Vlaamserenaissance-stijl voor het gemeentehuis van Schaarbeek.
Van 1883 tot 1887 was Emile Desmedt stadsarchitect van Vilvoorde.
Ontwerper van Van Helmontstraat 6 (Vrijstaand U-vormig gebouw met overdekte binnenplaats in gebruik genomen anno 1885, achterin ligt een geplaveide speelplaats met ten westen de modernistische vleugel uit de jaren 1930.) (Bron: Inventaris Onroerend Erfgoed 2026: Desmedt [online], https://id.erfgoed.net/personen/11510 (geraadpleegd op 25 juni 2026).)
Unie der Industriëlen
Plan met Indicatieve lijst van industriële gebouwen - 1931
Ministerie van Openbare Werken
Topografische kaarten opgemaakt door Ministerie van Openbare Werken en Wederopbouw tussen 1950 en 1970. Deze dataset is niet gebiedsdekkend, alleen delen van de kustlijn en een aantal stedelijke gebieden zijn opgenomen, zodat Vilvoorde slechts voor een deel beschikbaar is.
Vilvoorde en omgeving - Unie van de Industriëlen
Kaart nr. 90 opgemaakt in opdracht van de Unie der Industriëlen, vermoedelijk in de periode 1950-1960 (uitgeverij Ets.Gén. d'Imp. s.a. 14, rue d'Or, Brux.). Deze uitgave is voorzien van een lijst van werkhuizen, alsook een straatnamenlijst, aangevuld met enige info rond een bondige historiek, verbindingen, gehuchten en wijken, openbare diensten en verkeersmiddelen (tweetalige uitgave).
Bestemmingsplannen
Een bijzonder plan van aanleg of bpa is de Belgische term voor een stedenbouwkundig plan voor een gemeente of een deel van een gemeente. Het verschaft informatie over de bestemming en de inrichting van een terrein, bijvoorbeeld een nieuwe straat in de gemeente waar de woonzone en de recreatiezone op aangeduid wordt. Door de gewijzigde wetgeving kunnen in het Vlaams Gewest geen bpa's meer worden opgemaakt. Er kunnen enkel nog ruimtelijke uitvoeringsplannen (RUP's) worden opgemaakt, die iets flexibeler zijn dan bpa's. De bestaande bpa's blijven echter van kracht zolang er geen RUP is opgemaakt dat het BPA vervangt.
Bpa's en gewestplannen dateren van de jaren 70 en waren in feite het eerste instrument om een ruimtelijk beleid te voeren in België. Men wou verdere verstedelijking tegengaan en de schaarse open ruimtes die toen nog restten in Vlaanderen beschermen. Dit is deels mislukt wegens een gebrek aan een samenhangende ruimtelijke visie. Iedere gemeente kon met een eigen bpa immers alle beslissingen van het gewestplan negeren als ze dat wilden. Vandaar dat er vanaf de jaren 80 nood was aan een nieuw instrument.
In Vilvoorde zijn nog een aantal bijzondere plannen van aanleg van toepassing. Oudere plannen (voor 1987) zijn vervallen of vervangen. De onderlegger van deze plannen kan echter nog belangrijke informatie verschaffen over de vroegere toestand van een bepaald gebied of wijk. De recente of nieuwe bestemmingsplannen ressorteren onder ruimtelijke uitvoeringsplannen.
📚 Stadsbestuur Vilvoorde - Ruimtelijke planning - Bijzonder Plan van Aanleg
Stadsplannen
De voorbije jaren werden verschillende stadsplannen uitgegeven, in eigen beheer door de Stadsdiensten maar ook door private uitgeverijen (met publiciteit). Meestal gebeurde dit in overleg met het Stadsbestuur.
ARCHIEVEN
Archiefbronnen zoals stadsarchieven, notariële akten, kadaster, administratieve documenten en digitale archiefplatformen.
Overzicht archieven
KADASTER
De digitale kadastrale toepassing kan je vinden via In deze archieven bevinden zich ook kadastrale archiefstukken met patrimoniale informatie, die niet via andere kanalen beschikbaar zijn:
- de kadastrale legger (document 212) Dit is de weergave, voor één enkele kadastrale afdeling, van de percelen met de eigenaars en perceelgegevens, geldig voor één bepaalde periode of fiscale toestand. In de context van de archieven gaat dit uiteraard niet over de huidige fiscale toestand (dat is de toestand op 1 januari van het huidige jaar) of de meest recente toestand in de documentatie.
- de oorspronkelijke aanwijzende tabel / primitief perceel (document 208) Dit is de allereerste oplijsting van de percelen met de eigenaars en perceelgegevens, opgemaakt bij de opstart van het kadaster in de jaren 1830.
- de samenvatting van akten (geannoteerde documenten 219 en 60/219) Dit is de samenvatting van een akte of eigendomsoverdracht, met onder meer de datum, de opsteller, de partijen, de betrokken onroerende goederen en de prijs.
- de mutatiestaat (document 223) Dit is de tekstuele weergave van wijzigingen of mutaties aan percelen, de gegevens ervan en de eigenaars, met telkens links de oude toestand (voor de wijziging) en rechts de nieuwe toestand (na de wijziging). De mutatiestaat is niet te verwarren met de mutatieschets, wat een grafische weergave is (een plan).
📄 Bekijk PDF - Kadastrale legger - P.C. Popp - Vilvoorde (zonder datum)
📄 Bekijk PDF - Kadastrale legger - P.C. Popp - Peutie (zonder datum)
📚 Zoeken op naam in de kadastrale legger van Peutie
De uitbouw van een kadaster kende een opstartfase, het zogenaamde "primitief kadaster". Het omvat een algemene opmeting en daarbij aansluitend een indeling van alle onroerende goederen op basis van hun opbrengst en de identificatie van de eigenaars van elk perceel. De opmeting heeft tot doel om het exacte aandeel van elke eigenaar in de grondbelasting te bepalen, rekening houdend met de oppervlakte en de netto-opbrengst van de percelen. De kadastrale waardering heeft tot doel om op basis van waarnemingen op het terrein de netto-opbrengst te bepalen op basis van lokale factoren die de kosten en netto-opbrengst bepalen. De voorliggende inventaris handelt enkel over de allereerste fase, namelijk de afpaling van de gemeente- en sectiegrenzen en de eerste waardering van het kadastraal inkomen van een gemeente. Het kadaster dient voornamelijk voor het identificeren van onroerende goederen en hun eigenaars met het oog op het belasten ervan. In hoofdzaak is het Belgisch kadaster een fiscaal instrument en minder een juridisch instrument.
Lees ook de Geschiedenis van het Kadaster
↑ Terug naar Overzicht archieven
RIJKSARCHIEF (ARA)
↑ Terug naar Overzicht archieven
ARCHIEF OLV van TROOST
De Karmelietessen - voor 1468 te Luik gevestigd. - hebben te Vilvoorde bewogen jaren meegemaakt. Een dieptepunt maakten ze mee, toen in 1578 hun klooster om strategische redenen door het Vilvoords magistraat met de grond gelijk gemaakt wérd. Ondanks de zware beproevingen (van 1578 tot 1585 verbleven de zusters in het aanverwant Mechels klooster, op een zevental na die naar Luik uitweken), bleef het archief (het werd verscheept !) bewaard. De uitzonderlijke bezorgdheid om de archivalia nauwgezet te beschermen, kan voor een deel ook verklaard worden door de inhoud ervan . De overgrote meerderheid van de bewaarde documenten bestond uit akten, die betrekking hadden op eigendomsrechten over akkers, weiden, bossen, vijvers en woningen, verspreid over de meierij Vilvoorde, bestaande uit de 17 parochies: Vilvoorde; Tervuren, Duisburg, Overijse, Hoeilaart, Leefdaal, Huldenberg, Vossem, Zaventem, Machelen, Diegem, Erps, Kwerps, Nossegem, de 2 Woluwe's en Wezembeek. Bezittingen werden bovendien verworven in de nabije en verder gelegen periferie. Dit heeft voor gevolg gehad - waarlijk verheugend voor Vilvoorde – dat honderden bescheiden bewaard blijven uit een ,periode, die loopt van de XIIIe tot de XXe eeuw! Hieronder tientallen schepenbrieven uit de Middeleeuwen, die voorzien zijn van meestal ongeschonden zegels van schepenen …
A.L.E. Verheyden maakte gebruik van het volledig bestuderen van het Archief van het O.L.V. ten Troostklooster om een bijdrage te leveren over de oude plaatsnamen in en buiten Vilvoorde. Hierdoor werd het mogelijk de kennis hierover, bij gebracht door J. Nauwelaers in zijn "Histoire de Vilvorde" aanzienlijk uit te breiden.
Zie referentiewerk 'Oude plaatsnamen in en buiten de Meierij Vilvoorde' (XIIe - XIXe eeuw) door Dr. A.L.E. Verheyden (feestnummer van "Sympathie" ter gelegenheid van de 10de jaargang - tweemaandelijks tijdschrift van de Vilvoordse afdeling van het Willemsfonds)
Het archief wordt heden nog steeds zorgvuldig bewaard binnen de kloostermuren.
↑ Terug naar Overzicht archieven
ARCHIEF OLV GASTHUIS
In het referentiewerk 'Oude plaatsnamen in en buiten de Meierij Vilvoorde' (XIIe - XIXe eeuw) door Dr. A.L.E. Verheyden (feestnummer van "Sympathie" ter gelegenheid van de 10de jaargang - tweemaandelijks tijdschrift van de Vilvoordse afdeling van het Willemsfonds) wordt door de auteur vermeld dat hij in het bezit kwam van een fotokopie van het enig bewaard gebleven register uit het archief van het O.L.V-Gasthuis van Vilvoorde.
📚 Archiefbank Vlaanderen – Detailfiche (ID 894907)
Vrij vertaald:
'Afbeelding van alle goederen, bestaande uit pachthoeven, hofsteden, landerijen, weiden, beemden en bossen, die toebehoren aan het Onze-Lieve-Vrouwegasthuis te Vilvoorde. Deze goederen liggen zowel binnen de rechtsmacht van de voornoemde stad als in verschillende andere parochies buiten de Vlaamse, Mechelse, Leuvense en Brusselse of Koepoorten. De goederen werden opgemeten en bleken de oppervlakte te hebben die bij ieder perceel is aangetekend. Dit blijkt zowel uit de authentieke certificering als uit de oorspronkelijke meting die op iedere kaart is vermeld door de ondergetekende beëdigde landmeter, toegelaten door de Soevereine Raad van Brabant, meester Guilliam Couvreur. De opmeting begon in 1709 en werd in 1716 voltooid. Dit gebeurde onder het bestuur van de edele heren voogden van hetzelfde gasthuis: Libertus Franciscus Christijn, burggraaf van Vieren en Duisberg, heer van Nederheijn, Loeveneijgendonck enzovoort, te Wolvertem, Berg en Kampenhout enzovoort, gewoon raadslid en vicekanselier in de Soevereine Raad van Zijne Majesteit in Brabant; en Henricus Guilielmus Vanden Broeck, ridder, raadpensionaris en griffier van de edele Staten van dit land en hertogdom Brabant. Zuster Anna Maria Govaerts was moeder-overste van hetzelfde gasthuis.'
Bekijk de beschrijving samen met enkele afbeeldingen:
📄 Bekijk de originele beschrijving
📄 Bekijk de originele beschrijving in vrije vertaling (niet gecontroleerd)
↑ Terug naar Overzicht archieven
ARCHIEF STAD VILVOORDE
In 1864 heeft Charles Piot, archivaris-generaal van het Algemeen Rijksarchief te Brussel, de redenen opgegeven voor deze spijtige situatie. Hij schreef hier over: "L'événement qui, plus que tout autre, contribua à la chute de la commune, fut le sac de la ville, fait par' les Bruxellois révoltés en 1489. Ils brûlèrent l'Hôtel de Ville avec tout ce qu'il renfermait, la boucherie, la halle aux draps, toutes les maisons qui entouraient la grande place, enfin les trois quarts de la ville furent complètement dévastés. Avec l'hôtel de ville disparurent aussi les archives qui y étaient déposées. Quant à celles, conservées dans le beffroi, actuellement le clocher de l'église, elles furent probablement sauvées. C'est ainsi que l'on peut s'expliquer comment les archives communales renfermaient encore, il y a quelques années; un certain nombre de chartes, d'actes sur parchemins et d'autres papiers anciens. Vers 1840, le secrétaire communal, qui prétendait avoir reçu à ce sujet des ordres formels de la part du procureur de roi du tribunal de Bruxelles, fît brûler une grande quantité d'archives anciennes, dont il avait jugé opportun de se débarasser. Les flammes des papiers, qui étaient brûlés dans une petite cour de l'hôtel de ville, faillirent se communiquer aux bâtiments voisins. Grace à cette circonstance, le garde champêtre, chargé de mettre les ordres du secrétaire communal à exécution (fit éteindre le feu), les archives. anciennes, qui existent encore aujourd'hui, furent sauvées". Het geredde deel van het Vilvoords archief berust volledig (voor de periode voor 1879) op het Algemeen Rijksarchief te Leuven. De overdracht gebeurde in tweemaal. Op 30 januari 1886 werden volgende bescheiden naar het Algemeen Rijksarchief te Brussel gestuurd met de nummering 438-477, 778-841, 842-854, 855-866, 887-899, 900-917, 918-1.343 (inventaris Ch. Piot). De rest (de inventaris loopt tot het nr. 2.345) werd in 1965 naar het Brussels archief gestuurd. Alle documenten bevinden zich momenteel in de gebouwen van het Rijksarchief te Leuven.
Referentiewerk: 'Inventaris van het archief van de schepenbank, het stadsbestuur en de meierij van Vilvoorde' (1346 - 1795) door Willy Stevens m.m.v. Valerie Vrancken (uitgave 2019)
Heden (2026) wordt het stadsarchief met een team vrijwilligers o.l.v. de stadsarchivaris aangepakt: stukken worden opnieuw geïnventariseerd, documenten en foto's worden zorgvuldig bewaard, de archieflokalen (zolders van het stadhuis en het tuchthuis) worden op orde gezet, enz. Foto's worden gedigitaliseerd en ter beschikking gesteld (via de erfgoeddatabank).
↑ Terug naar Overzicht archieven
KADOC
KADOC bewaart erfgoed over de wisselwerking tussen religie, cultuur en samenleving in Vlaanderen in zijn Belgische en internationale context van 1750 tot nu. Het centrum verleent ook graag professioneel advies over uw eigen erfgoed.
KADOC stelt zijn erfgoed ter beschikking voor onderzoek. Het centrum verricht ook zelf onderzoek. Het resultaat ervan wordt gepubliceerd in meerdere publicatiereeksen en getoond in tentoonstellingen.
📚 KADOC KU Leuven – Documentatie- en Onderzoekscentrum voor Religie, Cultuur en Samenleving
↑ Terug naar Overzicht archieven
ARCHIEF STAD BRUSSEL
Voor een aantal documenten, archiefstukken, plannen en kaarten in verband met Vilvoorde kan je ook bij dit archief terecht
↑ Terug naar Overzicht archieven
KONINKLIJKE BIBLIOTHEEK (KBR)
↑ Terug naar Overzicht archieven
NATIONAAL GEOGRAFISCH INSTITUUT (NGI)
Andere documenten en oude kaarten, zoals de Ferraris-kaart, gereduceerde kadasterplannen of de kaart van Vandermaelen zijn ook beschikbaar op het NGI. Al deze kaarten zijn gescand en kunnen worden afgedrukt. U kunt onze collectie ook raadplegen op de website cartesius.be. Daar kunt u overigens de grootste collectie van cartografisch erfgoed en historische luchtfoto’s van België en Centraal-Afrika ontdekken (zie hiuerna).
🗺️ Nationaal Geografisch Instituut (NGI) – Historische kaarten
↑ Terug naar Overzicht archieven
CARTESIUS
Cartesius bevat al enkele tienduizenden cartografische objecten en wordt nog stelselmatig uitgebreid. Het gaat om:
oude kaarten van abdijen, kloosters, adellijke families zoals de families d’Ursel, Arenberg, de Merode-Westerloo, enz.), bewaard in het Rijksarchief
Popp-kaarten, bewaard in de Koninklijke Bibliotheek
luchtfoto’s van België, bewaard in het Nationaal Geografisch Instituut
kaarten van Centraal-Afrika, bewaard in het Koninklijk Museum voor Midden-Afrika
De oudste kaart die in de Cartesius-website verwerkt werd, dateert van 1358 en wordt bewaard in het Rijksarchief te Gent.
Het vernieuwende van het Cartesius-portaal is de geografische zoekmogelijkheid, meteen de belangrijkste manier van zoeken op de website. U kan op een moderne kaart het gebied aanduiden waarvoor u oude kaarten wil vinden, waarna de zoekmachine u de documenten toont die in het door u aangeduide gebied liggen. Daarnaast kan u zoeken op trefwoord, op datum, op schaal, enz.
Het Rijksarchief heeft al ongeveer 106.000 kaarten en plannen gedigitaliseerd, waarvan er ongeveer 77.500 raadpleegbaar zijn in de digitale leeszalen van de verschillende rijksarchieven, en 7.783 via de Cartesius-website.
🗺️ Cartesius – Portaal voor historische kaarten, plannen en luchtfoto's van België
↑ Terug naar Overzicht archieven
OLDMAPSONLINE
↑ Terug naar Overzicht archieven
HERTOGDOM BRABANT
Naast deze zes districten of vier kwartieren zijn ook de stad Mechelen, het graafschap Megen, het Land van Ravenstein, en het land van Cuijk opgenomen omdat zij een wisselende status hadden; soms hoorden ze bij het hertogdom Brabant, dan weer bij een ander vorstendom, zoals het graafschap Vlaanderen of het hertogdom Gelre. Ook dorpen en steden die deels onder Brabant en deels onder nabijgelegen vorstendommen vielen, zijn opgenomen. Het gaat hier bijvoorbeeld om Ghoy-lès-Lessines in Henegouwen, de latere Redemptiedorpen, en Maastricht waarvan de hertog van Brabant en de bisschop van Luik de heerlijke macht deelden.
↑ Terug naar Overzicht archieven
BRUGIS
🗺️ Brugis
↑ Terug naar Overzicht archieven
ERFGOEDDATABANK
↑ Terug naar Overzicht archieven
BALaT
Open data: een webapplicatie toegankelijk voor iedereen
Zoek in meerdere databanken tegelijk
Uitgebreide zoek- en filtermogelijkheden
Dagelijks nieuwe objecten en aangevulde gegevens
Meer dan 800 000 foto’s van Belgisch cultureel erfgoed doorzoeken en gratis downloaden
Biografieën van ruim 6300 Belgische kunstschilders
Uitgebreid repertorium van personen en instellingen
↑ Terug naar Overzicht archieven
MEEMOO
Het verleden digitaal veilig stellen, zoals het vastgelegd is in beeld en geluid, kranten en foto’s door het te digitaliseren en archiveren.
Organisaties ondersteunen bij het beheer van hun erfgoedcollectie.
Organisaties helpen bij het toegankelijk en bruikbaar maken van deze content, op hun eigen kanalen en via die van meemoo.
Actief kennis over digitale archiefwerking verzamelen en delen.
Via verschillende platformen wordt digitaal archiefmateriaal toegankelijk gemaakt. Ontdek:
audio, video en kranten via hetarchief.be
kunst en erfgoed om te bekijken en te downloaden op artinflanders.be
verhalen achter beeldende kunst op vlaamsekunstcollectie.be
beeld en geluid voor in de klas op Het Archief voor Onderwijs
🗺️ MEEMOO
↑ Terug naar Overzicht archieven
HET ARCHIEF
↑ Terug naar Overzicht archieven