Deze handschriftelijke kaarten zijn vaak echte kunstwerken. Zij vormen een belangrijk onderdeel van ons archivalisch erfgoed en zijn een uiterst betrouwbare bron. Zij werden samengesteld door gezworen landmeters, zij waren doorgaans voorzien van een schaal en een windroos voor de oriëntatie en in de meeste gevallen werden de afmetingen van de percelen opgegeven.
Dit deel behoorde toe aan de abdij van Ter Kameren in Elsene. Deze tekeningen vormen als het ware luchtfoto's avant la lettre. Deze instelling (Camera beatae Mariae, la Chambre de Notre Dame, Ter Kameren) werd in 1201 gesticht bij de Pennebeke. Dat was de naam van de Maalbeek bij haar bron in Elsene. Deze stichting geschiedde op initiatief van een Brusselse kloosterlinge, Gisela, en werd begiftigd door hertog Hendrik I. Zij werd in 1202 bevestigd door Jan III van Béthune, bisschop van Kamerijk, en in december 1203 door Guido Paré, bisschop van Praeneste en legaat van de Heilige Stoel.>br>
Zij zijn afgewerkt met de namen van de akkers, weiden, vijvers, bossen en gebouwen. Sommige kaarten zijn verlucht met tekeningen van kerken, kapellen, kastelen en hoeven. Naast de losse kaarten over afzonderlijke goederen, die men aantreft in de kerkelijke archieven of in de verzamelingen Kaarten en Plattegronden, worden op het Algemeen Rijksarchief een aantal landboeken uit de 17de en 18de eeuw bewaard van Brabantse kerkelijke instellingen. Tot nog toe werden deze bronnen te weinig benut. In enkele gevallen leverden zij illustraties voor plaatselijke monografieën.
De abdij lag bezuiden Brussel aan de rand van het Zoniënwoud. Zij behoorde tot de cisterciënzerorde en werd reeds in de 13de eeuw begiftigd met een uitgestrekt patrimonium, wat haar tot één der rijkste abdijen van -Brabant maakte. Na de aanhechting van de Zuidelijke Nederlanden besliste de Franse republiek in 1796 tot de opheffing van de geestelijke orden. De gebouwen en de goederen van de abdij werden als nationale goederen verkocht. De abdij kwam in 1798 in handen van Michiel-Jan Simons, zoon van de Brusselse wagenmaker Jan Simons. Heden ten dage bestaat nog een gedeelte van de abdijgebouwen. Zij dateren vooral uit de 18de eeuw, maar ook de kerk uit de 17de eeuw is bewaard. In 1805 werden zij gedeeltelijk omgebouwd tot katoenfabriek. In 1810 kwamen zij in het bezit van de staat, die er een bedelaarstehuis onderbracht. In 1872 werd het complex toegewezen aan de Krijgsschool. Vanaf 1874 werd er het Militair Cartografisch Instituut in ondergebracht. In 1921 kwam daar de Nationale Hogeschool voor Architectuur en Decoratieve Kunsten bij.
Het originele document bevat twee volumes in folio, op perkament uitgevoerd, met respectievelijk 51 en 49 kaarten. De auteur van de kaarten is Willem Couvreur (zie info onder bronnen - kaarten en plannen ← Terug naar bronnen). Hij tekende de kaarten tussen 1716 en 1720. Hij was afkomstig van Nijvel en werd op 17 januari 1715 aangesteld tot landmeter in het hertogdom Brabant.
Iedere kaart is voorzien van een cartouche, waarin de auteur uiteenzet dat hij werkte volgens de richtlijnen van de abdis van Ter Kameren. Soms worden de namen aangegeven van de pachters, die hem inlichtingen hebben verstrekt. Hij geeft de datum aan waarop de metingen werden uitgevoerd en waarop de tekeningen werden vervaardigd en ondertekende alles eigenhandig. Op iedere kaart wordt de oriëntatie aangegeven door een windroos. Op sommige kaarten is ook een metrische schaal aangebracht. Bij gelegenheid komt er op de kaart ook een tabel voor met de opgave van de oppervlakten der percelen in bunders (B), dagwanden (D) en roeden (R). Wanneer deze tabel ontbreekt, wordt de oppervlakte op ieder perceel afzonderlijk vermeld.
Zes kaarten werden in 1770 en 1771 vervolledigd door de landmeters Carolus Everaert en zijn zoon Carolus Josephus Everaert (zie info onder bronnen - kaarten en plannen ← Terug naar bronnen).
Onder de archieven van Ter Kameren, die op het Algemeen Rijksarchief bewaard worden, dient de oorkondenschat vermeld te worden, die bijna tweeduizend oorkonden omvat, enkele cartularia en vooral het kaartboek van de bezittingen, dat ons hier in de eerste plaats interesseert. De cartografische voorstelling van het geheel van de domeinen werd tussen 1716 en 1720 opgenomen in een prachtige goederenatlas.
Het eerste deel begint met een plattegrond van het klooster met inbegrip van de gebouwen en tuinen, omsloten door de kloostermuren. De tweede plattegrond, getiteld D'abdye van Cameren, stelt hetzelfde geheel in perspectief voor. De volgende kaarten zijn gewijd aan de goederen gelegen te Anderlecht (1/3-4), Asse (1/5), Beersel (1/6 ), Bertem en Leefdaal (I/7 ), Berg en Perk (1/8), Sint-Martens-Bodegem (1/9), Blaasveld (1/rn), Boendaal onder Elsene (1/11 en 12), Boortmeerbeek (1/13), Kortenberg(1/14), Kraainem (1/15), Kumtich (1/16, 17 en 18), Diegem (1/19), Drogenbos (1/20-21), Dworp (1/22-23), Elewijt (1/24), Elsene (1/25, 26, 27 en 28), Erps-Kwerps (1/29, 30 en 31), Etterbeek (1/32), Everberg (1/33), Huizingen (1/34), Haren onder Brussel (1/35), Humelgem onder Steenokkerzeel (1/36), Haacht (1/37), Sint-Anna-Pede onder Itterbeek (1/38-39), Keerbergen (1/40), Melsbroek (1/41), Meise (I/42), Sint-Jans-Molenbeek, Mollemen Brussel (1/43), Nossegem (1/44), Nederokkerzeel (1/44), SintGillis(I/45-46), Overijse(I/47), Sint-Genesius-Rode(I/48, 49 en 50), Ruisbroek (1/51), Zaventem (1/51), Zemst (II/1), Machelen (II/2), Sint-Lambrechts-Woluwe (11/3), Sint-Martens-Lennik en Sint-Kwintens-Lennik (II/4), Sint-Pieters-Leeuw (II/5 tot IO ), Sterrebeek (II/n ), Strombeek (II/ 12 ), Ukkel (II/i3 ), Vilvoorde en Peutie (II/i4 tot 31), Vlezenbeek (11/32), Vorst (II/33-34), Vossem (II/35), Watermaal (II/36 -37), Weerde (II/38), Werchter (II/39), Winksele (II/39), Wezembeek-Oppem (II/40 tot 45), Willebroek (II/46 -48), Wolvertem (II/49) en Wemmel (II/49).
Met uitzondering van Blaasveld en Willebroek, die tot de provincie Antwerpen behoren, liggen alle andere goederen in de provincie Vlaams-Brabant en in het gewest Brussel. Zij liggen rond Brussel en voornamelijk in de streek tussen Brussel en Leuven. De grootste concentratie vindt men op het grondgebied van de gemeente Vilvoorde: de abdij bezat er 250 percelen.
De uitgave van de kaarten wordt vervolledigd met een toponymische tabel, die niet alleen de namen van de lokaliteiten en de percelen bevat, maar ook de kanalen, grachten, vijvers, rivieren en beken, de bossen, de verkeerswegen, de hoeven en de tekeningen van religieuze gebouwen (abdijen, kloosters, kerken en kapellen), de kastelen, de molens en de bruggen.
Voor de uitgave werden de kaarten tot ongeveer 29 procent verkleind.
← Terug naar Abdij ter Kameren
Kaerte figurative van de thiende gelegen onder de stadts jurisdictie van Vilvoorden tot Coninckxloo ende op t'Hooghtvelt met eenighe party·e van lande ende bempde daer onder gelegen buijten die Vlaemsche ende Koye Poorte bestaende in ses deelen, eerste deel van Coninckxloo thiende.Coninckxloo, de Meysse Greeff, het scheyde van Vilvoorden ende Heembeke, de Knuyjf Bosch.
Gemeten in mei 1718 op basis van originele kaarten van wijlen landmeter Peeter Meysman uit 1682; getekend op oktober 1718. Ondertekend G. Couvreur, 1718; georiënteerd op het N.N.W, 608 x 719 mm.
A: 42B - 2D- 55R; B: 430R; C: 240R.• de roede van 181/i voeten.
Thiende van Coninckxloo onder Vilvoorden, tweede deel. Strombeeksche Linie, onder Laeken, onder Heembeke, den Groenen Mutsaert, Deijckxkens, het scheijde van Vilvoirden ende Heembeke, het scheijde van Strombeke ende Vilvoirden, St Anne Deuren.
Niet ondertekend of gedateerd (zie Il/14); georiënteerd op het N.N.W, 606 x 723 mm (met een fragment).
A: nihil; B: 109B-48R; C: nihil; D: 283R; E: 311R.
Thiende van Coninckxloo onder Vilvoorden, derde deel. T' Hojf van Svoor, den Streeck, Koninckxloo, de bane van Assche naer Vilvoorden genaempt den Schapen wegh, het Hooght velt, het Quackel Huijs, het scheijde van Grimberghen ende Vilvoorden, de Tange Wèyde nu lant.
Niet ondertekend of gedateerd (zie II/r4); georiënteerd op het N.N.W,607 x 719 mm (met een fragment).
C: 59B-95R; D: 7IB; 1: 205R; 2: 476R.
Thiende van het Hooght velt in twee deele, vierde deel onder Vilvoorden. De Breem straete naer de Borght, t'scheyde van Grimberghen ende Vilvoorden, de Vlierstraete, de bane van Assche naer Vilvoorden genaempt den Schaepen wegh, het Hooghtvelt (groot samen met de naer volgende bladt: 196 bunderen), het scheyde van Heembeke ende Vilvoorden, der 33sten Schooff, den wegh van Heembeke naer de Borght.
Niet ondertekend of gedateerd (zie II/4); georiënteerd op het NNW.
E: 196B: F-G : nihil· H · 500R ; 3 442 R ; 4: 241 R; 5: 157 R; 6: 439 R
T' hiende van t' Hooght velt, vyfde deel onder Vilvoorden. Den wegh van Heembeke naer de Borght, Craijenhoff, de casseye naer Vilvoorden, de vaert van Brussel naer de Verbrande Brugge, den Dyck, t'Sas.
Niet ondertekend of gedateerd (zie II/14); georiënteerd op het NNW, 607 X 727 mm.
T'Sesde deel van de thiende over de vaert ende Sinne onder Vilvoorden begrepen onder de thiende van het Hooght velt. De casseije naer Mechelen, de vaert van Brussel naer de W:rbrande Brugge, den Deyck, fluvius de Sinne, t'Sas, d' heere bane naer Vilvoorden, de Ley·beke, Brussel Broeck, t' scheijde van Ste Geertruijde Machelen ende Vilvoorden, de Koye Poorte.
Gemeten op 1718, getekend op 18 juni 1719. Ondertekend G. Couvreur, 1719; georiënteerd op het NNw, 607 x 723 mm.
K : 301R; L: 220R; M: 612R; N : 287R; 0 : 309R; T 200R; 8:509R; 9: 135R ; 10 : 260R * de roede van 181'3 voeten
Kaerte figurative van de goederen gestaen ende gelegen binnen de stadt Vilvoorden ende daer ontrent midts gaders oock de thiende die gelegen sij·n binnen de voors. stadt. De Vlaemsche Poorte, fluvius de Sinne, Spuij'e meulen, de Mechelsche Poorte, de stadts damme, de stadt vesten, de Lovensche Poorte, de casseije naer Peuty, de Koije Poorte.
Niet ondertekend of gedateerd (zie II/14), georiënteerd op het NNO, 607 x 718 mm(met een fragment).
11: 380R; 12-13: nihil; 14: 275R; 15: 280R; 16: 195R; 17: 175R.
Kaerte figurative van landen, weijden, bempden ende thiende gelegen onder de stadts jurisdictie van Vilvoorden, buy'ten de Mechelsche Poorte, bestaende in vier deelen, eerste deel vande thiende. Op den Overham, de oude bane, de Mechelsche Poorte, de casseyé van Vilvoorden naer Mechelen, achter den Blauwen Toren, den Rollen wegh, het Kibrughs velt, de Groen straete.
Niet ondertekend of gedateerd (zie 11/14); georiënteerd op het NN.O., 607 x 721 mm (met een fragment).
A: 1200R; B: 15B-67R; C: 375R- 98R; D: 2IB-3D- 51R; E: 462R; F: 454R; G: 735R; H: 590R; F (sic): 40B-2O- 21R; Z: 367R.
Vilvoorden, tweede deel van thiende, lande ende bempde, gelegen buy'ten de Mechelsche Poorte.Fluvius de Sinne, het Neeren Broeck, de Neuteleeren Bergh, het Cleijn Gat, de oude bane, het Groot Gat, de casseije naer Mechelen, het Biest Bloeck, den Dief.
Niet ondertekend of gedateerd (zie 11/14); georiënteerd op het N.N.O., 608 x 722 mm..
506R; Q 960R; R: IO00R; S: 8B -ID- 5R; T: 690R; V: 192R; W: 291R; X: 489R; Y: I04R; 18: 990R; 19: 323R; 20: 1316R; 21: 1306R. I: 211R; K: 639R; L: 321R; M: 342R; N: 437R; 0: 501R; P:
Vilvoorden, t'derde deel van landen, weijden, ende thiende gelegen buij'ten de Mechelsche Poorte. Fluvius de Sinne, het Neeren Broeck, de Coijpaij straetken, de Coijpaij Eussel, Cleijnen Wolfsdonck, Hauthem Gat, den Dullaert, de casseije van Vilvoorden naer Mechelen, den grecht genaempt t' Koijcke, op Schure Werre, den Dries, den Breemeuter, Duijlem straete, d'Mest Eussel, de Wolle Bloeck, Lanck Eussel, Haeght Bosch, d'Assel, Dam Eussel, de Dam straete naer Mechelen, cappelle van Hauthem, de Clappaij·e straetken, het Cleijn U:ldeken, de Dreeff.casseije van Vilvoorden naer Mechelen, den grecht genaempt t' Koijcke, op Schure Werre, den Dries, den Breemeuter, Duijlem straete, d'Mest Eussel, de Wolle Bloeck, Lanck Eussel, Haeght Bosch, d'Assel, Dam Eussel, de Dam straete naer Mechelen, cappelle van Hauthem, de Clappaij·e straetken, het Cleijn U:ldeken, de Dreeff.
Niet ondertekend of gedateerd (zie II/14); georiënteerd op het N.N.O , 608 x 721 mm (met een fragment).
22: 1212R; 23: 123R; 24: 908R; 25: 8B-96R; 26: 520R; 2T 832R;28: r8r2R;29:7B-33R;30:1020R;31:869R;32:755R; 33:2408R;34:701R;35:2400R;36:2044R;a:102R;b:r75R; c: 130R; d: 226R; e: 701R; f: 161R; g: 566R; h: 104R; i: 150R; k: 240R; l: 107rR; m: 226R; n: 138R; o: 460R; H: 18B-4R.
Vilvforden, vierde deel van lande ende thiende buijten de Mechelsche Poorte. Op Schure Wére, de casseije van Vilvoorden naer Mechelen, de Wéversgrecht, den grecht genaempt het Koijcke.
Niet ondertekend of gedateerd (zie II/14); georiënteerd op het N.N.O , 608 x 721 mm (met een fragment).
22: 1212R; 23: 123R; 24: 908R; 25: 8B-96R; 26: 520R; 2T 832R;28: r8r2R;29:7B-33R;30:1020R;31:869R;32:755R; 33:2408R;34:701R;35:2400R;36:2044R;a:102R;b:r75R; c: 130R; d: 226R; e: 701R; f: 161R; g: 566R; h: 104R; i: 150R; k: 240R; l: 107rR; m: 226R; n: 138R; o: 460R; H: 18B-4R.
Kaerte figurative van de goederen gestaen ende gelegen buijten de Lovensche Poorte ende t' Hauthem onder destadts jurisdictie van Vilvoorden, bestaende in twee deelen, eerste deel, thiende. De Lovensche Poorte, de stadt vesten, de stadt damme, de Groen straete, Kruijckmans kerckhoff, den Ouden Troost thiende vrije, de casseije naer Peuty, den wegh naer Hauthem, Vilvoirden velt, de Veudel ofte het Gaelgegoet thiende vrije, de Weversgrecht, Perck grecht.Vilvforden, vierde deel van lande ende thiende buijten de Mechelsche Poorte. Op Schure Wére, de casseije van Vilvoorden naer Mechelen, de Wéversgrecht, den grecht genaempt het Koijcke.
Niet ondertekend of gedateerd (zie II/14); georiënteerd op het N.N.O., 607 x 722 mm (met een fragment).
3T nihil; 38: 12B-2D-70R; K: 62B-29R/18B-2D-2R; L: 60R/6B-3D-60R/ 100R/321R; A: 768R; B: 457R; C: 167R; D: 878R; E: 330R.
Vilvoorden, tweede [ deel} van lande ende thiende buijten de Lovensche Poorte.Vilvoorden velt, Perck gracht, de Veudel thiende vrij; de bane naer Loven, den Ouden Troost, de bane nàer Mechelen.et thiende vrije, de Weversgrecht, Perck grecht.Vilvforden, vierde deel van lande ende thiende buijten de Mechelsche Poorte. Op Schure Wére, de casseije van Vilvoorden naer Mechelen, de Wéversgrecht, den grecht genaempt het Koijcke.
Niet ondertekend of gedateerd; georiënteerd op het N.N.O., 605 x 365 mm (met een fragment).
M:50B-98R;39 : 1386R;a:88R;b: 203R;c:3488R;d:328R; e: 189R; f: 803R.

Kaerte figurative vande goederen gestaen ende gelegen t'Hauthem onder Vilvoorden bestaenden in twee deele, eerste deel. Cappelle van Hauthem, _de bane naer Mechéle'f'!, Hauthem velt, de Vier Bunderen, den Caijput, den Koelhoff, den Dert Schooff, het t'Roth, den Wijnput ende Ha&'en Borre, den Breem Bosch, den Quicken Borren Bosch, den Grooten Bosch, het Licht Bosch, de Meth, Troost Bosch, de Damme, den Keijser, t' Roth, den Echel Put, t' Gasthuijs Hoff, het Groot Eussel, de Bossche straete.
Niet ondertekend of gedateerd (zie IIII4); georiënteerd op het N.N.O., 606 x 724 mm (met een fragment).
N: 36B-ID-1R; 40: 734R; 41: 1056R; 42: 560R; 43: 1823R; 44: 1620R; 45:686R; 46:605R; 47:591R; 48:539R; 49:936R; 50:1224R; 51: 1480R; 52: 12B - 51R; 53: 1526R; 54: 190R; 55: 1643R;56: 1046R; 57:576R; 58:3100R; 59:1240R; 60:2180R; 61: 110R; 62: n9R; 63: 178R; 64: 1530R; t: 109R; u: 106R.
Hautem, tweede deel onder Vilvoorden met drij partij'en onder Eppeghem daer men chaeijns optrecken. Op Dimpelen velt, den Groenen wegh loopende naer de casseije, onder Eppeghem, de Doren straete, Eppegem Broeck onder Vilvoorden, op Wissellinge, de Dam straete, de vérckens Bempt, t'D'Eussel, t' Cleijn Caijeussel, den Brandt, Steen Block, t'Achterste Craijen Bosch, t' vóorste Craijen Bosch, de Heede, t'Groot Caij'eussel, den Langen Sack, de Lebbeke, de Lange Bere, de Corte Bere, de Baerbeke, den Gorten Sack, t'Hostinck, den Grooten Platten Steen, de Bloeckens, de Platte Steen, de Haesdonck straete, de Breke, t'Nieu Bussel, de Lebbeke, d'Ossen Bussel, de Middel Wéijde, den Caijput, t'Hasselingen Bloeck.
Niet ondertekend of gedateerd (zie II/14); georiënteerd op het N.N.O., 608 x 724 mm (met een fragment).
0: 565R; A: 800R; B: 145R; C: 500R; a : 565R; b: 101R; c: 850R; d: 4B -3D-80R; e: 136R; f: 161R; 65: 802R; 66: 567R; 67: 700R; 68: 6B-83R; 69:9B-ID-70R; 70:3B-3D-27R;71:3B- 17R; 72: SorR; 73: 1850R; 74: 400R; 75: 378R; 76: 530R; 7T 530R; 78: 5B-IIR; 79: 850R; 80: 9B-2D-52R; 81: 79IR; 82: 809R; 83:904R; 84:240R; 85:390R; 86:2B-3D-43R ; 87:4BID -37R; 88: IIB-3D-IR; 89 : 4B-ID-6R; 90: 4B-ID-15R; 91: 438R; 92:2B-2D-IoR; 93:210R; 94:528R; 95:526R; 96:118R; 97: 244R/z46R; 98: 265R; 99: 174R; 100: 165R; 101: 214R; 102: 2B -3D-16R; 103: 558R.
Kaerte van de thiende gelegen onder Tenbosch onder Vilvoorden genaempt Haesdonck thiende. Spaensche Kayen Bosch, onder Perck, op d'Hoelft, t' Matte Gat.
Niet ondertekend of gedateerd (zie Il/14); georiënteerd op hetN.N.O., 605 x 401 mm.
g: 252R; h : 2023R; i: 779R; k: 655R; l: 650R; m: 338R; n:303R; o: 564R; p : 84R; q: 641R; r: r40R; s: n9R; t : nihil; u: 652R; v : 2orR; w: nihil; x: 250R; y: 826R; z : 2974R.
Kaerte figurative vande lande ende thiende gelegen onder Peuty, alias Vilvoorden, in twee deele, eerste deel. De Bossche straete, Peuty velt, den Groenen grecht, de bane naer Mechelen, den wegh naer Perck, voetwegh naer Perck. Kaerte van de thiende gelegen onder Tenbosch onder Vilvoorden genaempt Haesdonck thiende. Spaensche Kayen Bosch, onder Perck, op d'Hoelft, t' Matte Gat.
Niet ondertekend of gedateerd; georiënteerd op het NN.O., 606 x 724 mm.
P: 48B -3D-45R; A: 2IOR; B: 354R; C: 209R; D: 2323R; E: 261R; F: 392R; G: 394R; H: 2100R; 1: 18oR; K: 181R; 104: 93R; 105: 54R; 106: 213R; 107: 336R.

Peuty alias Vilvoorden, tweede deel vande thiende. Den wegh naer Perck, de kercke van Peuty, het Kercken velt, d' herbane naer Mechelen, d' herbane naer Loven, den Groenen wegh ofte den Meuten wegh.
Niet ondertekend of gedateerd; georiënteerd op het NNO, 607 x 721 mm (met twee fragmenten).
a/q:11B-25R; b: 103R; c: 408R;A: 975R;B: 248R; C: 210R; D: 301R; E: 666R; F: 300R; G: 99R; H-1-K: nihil; L: 213R; M: 166R; N : 165R; 0: 601R; P: 396R; Q ro2R; R: 133R; S: 132R; T: 133R; V: 212R; W: 200R; X: nB-84R; Y: 568R; Z: 604R. de roede van 18 1/2 voeten vanaf kaart II/14.