WETGEVING

STRATEN – PLEINEN – PLAATSEN

WETGEVING

• In 1836 verscheen de eerste gemeentewet in België, die besturen verplichtte om hun straten vaste namen te geven, via een commissie die daarvoor moest worden opgericht. Die lokale commissie bestond uit deskundigen, adviseerde de gemeenteraad, die uiteindelijk ook de beslissingsbevoegdheid had.
• Vanaf 1942 moest de Koninklijke Commissie voor Toponymie en Dialectologie telkens een advies over de gemeentelijke voorstellen uitbrengen, om de wildgroei wat in de hand te houden, en vooral ook meer eenvormigheid in de spelling te brengen.
• In 1977 zorgde de fusiegolf voor heel wat dubbele straatnamen in de nieuwgevormde gemeenten. Om dat niet louter aan de (nieuwe) fusiebesturen over te laten, werd een Koninklijke Commissie voor Straatnaamgeving opgericht, met afdelingen in elke provincie.

De besluiten in verband met de straatnaamgeving zijn in de archieven van de gemeenteraad terug te vinden. In België werd die ook telkens geadviseerd door de Toponymiecommissie (centraal in de periode 1942-1976) of door de Straatnaamgevingscommissie (provinciaal in de periode 1977- tot ?), waarbij voor wijzigingen dat advies ook bindend was; voor nieuwe straten was het louter adviserend.

Decreet 28.01.1977 tot bescherming van de namen van de openbare wegen en pleinen (B.S. 07.04.1977), gewijzigd bij:
• Decr. 01/07/1987 houdende wijziging van het decreet van 28 januari 1977 tot bescherming van de namen van de openbare wegen en pleinen, B.S. 01/09/1987;
• Decr. 04/02/1997 tot wijziging van het decreet van 28 januari 1977 tot bescherming van de namen van de openbare wegen en pleinen, B.S. 25/02/1997;
• Decr. 29/11/2002 houdende wijziging van het decreet van 28 januari 1977 tot bescherming van de namen van de openbare wegen en pleinen, B.S. 17/12/2002
• Decreet 16/07/2021 tot wijziging van diverse decreten, wat betreft versterking van de lokale democratie, B.S. 04/08/2021

Omzendbrief 4 mei 1988 (over reclame op naamborden), B.S. 3 juni 1988 V. en A.,Vl.P.,19.02.1996,1995-96,(8),405-406; T.B.P, november 1996,V.51,(11),709; T.B.P.oktober 1996,V.51,(10),639

Aangezien voorzien is dat de culturele raad tijdens de procedure verplicht advies moet verlenen, kan mogelijks voorafgaandelijk een voorstel geformuleerd worden. Het is bijgevolg aangewezen om rond straatnamen een werkgroep (commissie?) samen te stellen die een gemotiveerd advies uitbrengt gesteund op een degelijke onderbouwing, criteria, enz. Deze werkgroep kan dan ook adviserend optreden bij het ontwikkelen van nieuwe straatnaamborden. De werkgroep wordt o.a. samengesteld uit een aantal deskundigen (leden erfgoedcel, andere adviesorganen, ervaringsdeskundigen, enz.) op vlak van straatnaamkunde (hodonymie), als onderdeel van de toponymie of plaatsnaamkunde.
Tevens kan beroep gedaan worden op de koninklijke commissie voor toponymie en dialectologie. Deze commissie geeft advies aan lokale en andere besturen over de keuze van gemeente- en straatnamen. Gemeentes in het Waals Gewest en in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest zijn bij decreet verplicht om deze raad bij de Commissie in te winnen. Gemeenten in Vlaanderen kunnen echter eveneens op vrijwillige basis voor een gefundeerd taalkundig advies beroep doen op deze Commissie. De vragen worden aan de bevoegde afdeling of speciaal hiervoor aangewezen persoon gericht. Zodoende zal een later advies ook vlotter kunnen verleend worden of zelfs maar een formaliteit zijn.
Hodonomie of straatnaamkunde is een vak apart, maar met het nodige denkwerk en vooral wat gezond verstand moet een goede keuze voor een straatnaam mogelijk zijn. Het organiseren van een ‘televoting’ is niet direct aangewezen, wat niet belet dat inspraak of interactie mogelijk kan zijn.

↑ Terug naar bovenaan de pagina

ALGEMENE RICHTLIJNEN - VOORKEUR - AANBEVELINGEN

Algemene richtlijnen

A. Stevens, Leidraad bij de straatnaamgeving en -wijziging

  • Het is gebruikelijk om bij de keuze van de straatnaam zoveel mogelijk namen te kiezen die typisch voor de gemeente of het gebied zijn waarop de naam betrekking heeft.
  • Bij voorkeur namen gebruiken afkomstig uit de lokale geschiedenis, kunst en cultuur, toponymie of volkskunde.
  • Kiest men voor een eigennaam, dan moet die op het straatnaambord worden toegelicht.
  • Enkel historisch, wetenschappelijk of maatschappelijk belangrijke figuren zijn toegelaten.
  • Er kunnen geen straten worden vernoemd naar nog levende personen (minstens 20 jaar overleden). Als de gemeente overweegt een straatnaam te vernoemen naar een persoon waarvan nog naaste familie in leven is, is het aangewezen de familie vooraf te contacteren of zij opgezet zijn met het idee.
  • De enige uitzondering op de regel dat enkel straten worden vernoemd naar overleden personen zijn de leden van de koninklijke familie. Indien de gemeente voornemens is een straat te vernoemen naar een lid moet vooraf toestemming worden gekregen van het koninklijk huis.
  • Gelijkklinkende namen (bv. Burgweg en Brugweg) en namen die "onaangename associaties" oproepen dienen vermeden te worden.
  • Voor een straat vernoemd naar iemand van het koningshuis is toestemming van het Koningshuis (de Regering) nodig.

Voorkeur bij de keuze van nieuwe straatnamen

  1. Namen uit de volksmond. Er is geen bezwaar om een in de volksmond al gebruikte benaming te honoreren, voor zover ze de welvoeglijkheid niet te buiten gaat, ze correct in het Algemeen Nederlands omgezet wordt en geen aanleiding geeft tot verwarring of geamuseerde reacties.
  2. Namen van kadastrale oorsprong. Met name uit de 19de-eeuwse atlassen van de buurtwegen en waterlopen en uit het kadaster. De voorkomende spelling is echter geen ‘heilige koe’ die ‘onaantastbaar’ is in haar schrijfwijze.
  3. Invoeren van oude verdwenen namen. Bijvoorbeeld traditionele straatnamen die ooit gewijzigd werden, op grond van een historisch overtuigende bewijsvoering nog te lokaliseren zijn.
  4. Naamgroepen met semantisch verwante inhoud. Bij nieuwe verkavelingen kiest men best namen die inhoudelijk met elkaar verwant zijn, bijvoorbeeld namen van schrijvers, kunstenaars, bloemen, bomen, vogels, … Op deze wijze in groepsverband toegekende straatbenamingen verdienen aanbeveling, vooral wanneer geen traditionele, historische of kadastrale benamingen voorhanden zijn.
  5. Dit zijn namen die herinneren aan een historisch feit, aan een instelling of aan een verdienstelijk persoon.
  6. Namen worden best gekozen die typisch zijn voor de gemeente zelf of de omgeving. Uiteraard komen ook namen van bekende mensen, vaak dorpsgenoten, hiervoor ook in aanmerking.
  7. Bepaalde namen van groeperingen, zoals namen van verenigingen, organisaties, legereenheden, oudstrijdersbonden en verzetsgroepen komen in haast alle gemeenten voor als constituerend element in straatnamen.
  8. Namen van gebeurtenissen en historische data.
  9. Namen van nederzettingen, bijvoorbeeld ook gemeenten in het kader van jumelage.
  10. Straatnamen volgen het beste de officiële spelling. Als een straat naar een persoon wordt genoemd, gelden dezelfde regels als voor een samenstelling met een eigennaam. De spaties in de eigennaam blijven dan behouden en het laatste deel van de samenstelling, in dit geval meestal straat, weg of laan, wordt aan de naam gehecht. Een straat genoemd naar Etienne Blondieaustraat wordt zo de Etienne Blondieaustraat. Ook andere namen dan persoonsnamen behouden hun spaties.

In een omzendbrief van 23/02/2018 geeft de Minister van Binnenlandse Zaken enkele richtlijnen en aanbevelingen voor het vaststellen van een adres, gevolgd door een aantal richtlijnen (4/11/2020).

In Vilvoorde wordt bij de aanduiding van een adres (straatnaam met de naam van een persoon) eerst de familienaam en tussen haakjes de voornaam aangegeven. Dit zorgt voor eenduidigheid en vergemakkelijkt het gebruik bij digitale toepassingen en opzoekingen. Helaas wordt dit bij de meeste straatnaamborden nog niet of niet correct toegepast.

Op 15 februari 2016 werd een samenwerkingsakkoord van kracht tussen de verschillende gewesten omtrent de eenmaking van de wijze waarop gerefereerd wordt aan adressen en de koppeling van adresgegevens wordt georganiseerd. Volgende objectieven (Gids voor het toekennen van adressen (18/10/2021)) worden naar voor geschoven: de eenmaking van de referenties gebruikt voor de adressen, meer bepaald door aanbevelingen te doen over de gegevensmodellen; het onderhoud van de referentie van de adressen volgens een Belgische standaard; de eenmaking van de regels voor de toekenning van adressen. Hierbij wordt aangestipt dat een straatnaam op zijn laatst moet worden toegekend wanneer een wegenis in gebruik wordt genomen.

De gemeenschappen hebben wetten opgesteld over de namen van openbare wegen en pleinen. Voor Vlaanderen en de Franse Gemeenschap wordt de bescherming van de namen van de openbare wegen en pleinen geregeld door twee decreten van 28 januari 1977 en de wijzigingen ervan. Voor de Duitstalige Gemeenschap is het decreet van 10 mei 1999 en de wijzigingen daarop van toepassing. De drie decreten bepalen dat alleen de gemeenten, via de gemeenteraad, bevoegd zijn om de namen van de openbare wegen en pleinen op hun grondgebied toe te kennen, te wijzigen of te schrappen.

Er wordt aanbevolen om de bepaling ook toe te passen op straten in havengebieden, industriegebieden, bedrijvenzones, woongebieden, handelszones, enz. (artikel 4§1). De decreten wijden verschillende artikelen aan de Koninklijke Commissie voor Toponymie10 en Dialectologie. Het is de taak van de commissie om de gemeentebesturen te adviseren over het vastleggen of wijzigen van de namen van openbare wegen en pleinen. In de Franse Gemeenschap (genaamd Federatie Wallonië-Brussel)zijn de gemeenten verplicht om voor de namen van de openbare wegen en pleinen het advies van de Waalse afdeling in te winnen, krachtens een decreet van de Franse Gemeenschap van 3 juli 1986 (Belgisch Staatsblad van 9 augustus 1986). In Vlaanderen kan het gemeentebestuur vrijblijvend het advies inwinnen van de Koninklijke Vlaamse Commissie van Advies voor Plaatsnaamgeving.

Straatnamen staan los van het publieke, private of particuliere gebruik ervan.

Het wegennet omvat alle eigendommen van het openbaar of privaat domein en hun aangrenzende infrastructuren (steenwegen, voetpaden, fietspaden, parkeerstroken, ophogingen, bermen, enz.) die een doorlopend netwerk vormen voor het verkeer van voertuigen en personen, met name om toegang te krijgen tot adresseerbare objecten (gebouwen, percelen, standplaatsen, enz.). Wegen mogen dus niet worden beschouwd als een geografisch gebied (dorp, gehucht, industriegebied, enz.), maar veeleer als ruimtes die specifiek ingericht zijn om verplaatsingen mogelijk te maken. Elke weg in openbaar domein die publiek toegankelijk is en die aan die criteria voldoet, moet een naam krijgen. Een private weg die aan de criteria voldoet mag een naam krijgen.

Straatnamen moeten worden bepaald aan de hand van concrete geografische criteria aan het begin en het einde van de straat (kruispunt, rotondes, enz.) en mogen niet alleen afhangen van de huidige administratieve grenzen (grenzen van de gemeenten) of van historische grenzen (grenzen van de gemeenten vóór de fusies). Aanbevolen wordt om specifieke namen en huisnummers toe te kennen aan wegen en de aangrenzende wegennetten of aan verbindingswegen die toegang bieden tot verschillende adresseerbare objecten, zoals benzinestations op snelwegen. Die oplossing zorgt voor coherente huisnummers en een voldoende reserve aan huisnummers voor mogelijke toekomstige uitbreidingen van de bebouwing. Gemeenten kunnen eveneens straatnamen toekennen aan publiekelijk toegankelijke wegen die geen toegang geven tot gebouweenheden, standplaatsen of ligplaatsen (artikel 4§5). Voorbeeld: een laan in een park, een tunnel, een brug, een weg ...

Aanbevelingen bij de keuze van een straatnaam

Bij de keuze van de straatnaam wordt er bij voorkeur met de volgende aanbevelingen rekening gehouden (zie de wetgeving en verschillende decreten daaromtrent):

  • Elke straatnaam bestaat bij voorkeur uit minstens twee elementen, namelijk (artikel 7§1):
    • het type weg: straat, laan, boulevard, steenweg, plein, weg, doorgang, enz.
    • en de straatnaam. bv.: Elsdonklaan, Stationsstraat, Grotesteenweg, Kerkplein, …
    • In het Frans staat er vaak een tussenliggend element tussen de straatnaam en het type weg.
    • bv.: Chaussée de Liège, Rue de Namur, Avenue de la Couronne, ...
  • De straatnamen bevatten bij voorkeur geen afkortingen (artikel 7§4).
    • bv.: Dokter Schweitzerlaan en niet Dr. Schweizerlaan
    • bv.: Rue du 19ième Régiment d'Infanterie de Brest en niet Rue du 19E-R-I de Brest
    • bv.: Guido Gezellestraat en niet G. Gezellestraat
  • Alle woorden van een straatnaam, uitgezonderd lidwoorden, starten met een hoofdletter. Uitgezonderd eigennamen, deze volgen de originele schrijfwijze, o.a. bv.: Molenweg, start met hoofdletter.
    • bv.: Grote Spekstraat, beide woorden starten met een hoofdletter
    • bv.: de Angelispad, start met een kleine letter, omdat het een eigennaam betreft
  • Een straatnaam bestaat niet enkel uit cijfers.
    • bv. Niet “12345” als straatnaam
  • Een straatnaam kan enkel starten met een letter, cijfer of weglatingsteken.
    • bv. 7de Liniestraat, start met een cijfer
    • bv. ’t Kloosterhof, start met een weglatingsteken
  • Straatnamen beginnen niet met een spatie, een underscore, een dollarteken, …
  • Straatnamen zijn niet nodeloos lang of complex (artikel 7§5).
    • bijv.: 17 Eskadron Licht Vliegwezenlaan, in de gemeente Balen
    • bijv.: Rue de la 7ème Division d'Infanterie Française in Ethe
    • bijv.: Rue de l'Institut Notre-Dame de la Compassion in Haine-Saint-Paul

↑ Terug naar bovenaan de pagina

PROCEDURE STRAATNAAMGEVING

Bij het geven van nieuwe straatnamen

  1. Vaststellen van de noodzaak van een naam van een straat (motivatie) en vastleggen van de procedure (bv. participatief traject, aanzet, …).
  2. Vraag aan de erfgoedcommissie, cultuurraad en/of andere organen om voorstel(len) te formuleren (= geen verplichting).
  3. Het College van Burgemeester en Schepenen beslist over een voorlopige naam.
  4. Voorlopige aanvaarding van de naam door de gemeenteraad.
  5. Organiseren van openbaar onderzoek door aanplakking/bekendmaking (30 dagen).
  6. Advies van de Cultuurraad (30 dagen).
  7. Het gemeentebestuur kan advies vragen aan de Koninklijke Commissie voor Advies voor Plaatsnaamgeving. Deze commissie deelt binnen 30 dagen schriftelijk zijn advies mee aan het gemeentebestuur. Bij ontstentenis van een binnen de voorgeschreven termijn overgezonden advies wordt dit als gunstig beschouwd (= geen verplichting).
  8. Behandelen van de bezwaren (CBS & GR).
  9. Definitieve beslissing door de gemeenteraad.
  10. Informeren van de bevoegde diensten, bv. Post, allerlei overheden, Brandweer, Politie, Rijksregister, nutsmaatschappijen, …

↑ Terug naar bovenaan de pagina