← Terug naar Caertboeck Abdij van Grimbergen
Bij ieder pand of vordering is een nauwkeurige verwijzing te vinden naar het brondocument dat het bezit of de inning verantwoordt. Naast de louter technische beschrijving van de honderden percelen en gebouwen, met opgave van hun ligging, grootte, eigenaar of huurder, regenoten, inningen enz., bevat dit kaartenboek ook een rijkdom aan verklarende bijzonderheden en wetenswaardigheden met betrekking tot haast alle geledingen en aspecten van de toenmalige maatschappij. Bij de lectuur ervan ontvouwt zich als het ware voor onze ogen een levende gemeenschap van noeste, hardwerkende voorvaderen in een panoramisch landschap dat op picturale wijze in beeld gebracht wordt.Als op deze veelheid aan informatie een filter wordt geplaatst, dan wordt uit het oogpunt van de vele gegadigden, een rijkdom aan gegevens ten bate van de diverse disciplines verkregen: heemkunde, genealogie, historiek, fiscaliteit, cartografie, metrologie, remuneratie, economie enz. Kortom, een ongemeen interessant, rijk en kwalitatief hoogstaand werk. Daarenboven werd het kaartboek geëditeerd zoals het is: handschrift in facsimile en met het grootste respect voor de authenticiteit. Wij tonen de nauwgezetheid en volgehouden zin voor het detail die dit magistrale kaartenboek uitstraalt: een écht monnikenwerk!
• Inleiding
"Den generaelen Caertboeck ofte Register der goederen des Godthuyse van Grimberghen" werd in het jaar 1699 samengesteld en geschreven. Dit unieke kaartboek gold decennialang als exclusieve informatiebron en naslagwerk inzake bezit en rechten van de abdij. Veelvuldige raadpleging en de tand des tijds lieten echter ook hun sporen na ... Tot voor een tiental jaren lag het waardevolle kaartboek totaal gehavend en beschadigd - doch gelukkig nog compleet - in het abdij archief. Door bemiddeling van de Koning Boudewijn-stichting kon in het jaar 1991 een restauratie worden uitgevoerd. Deze delicate opdracht werd toevertrouwd aan de heer Otto Koch, die op vakkundige wijze dit kostbaar boekwerk zijn oude luister terug kon geven. Dankzij de facsimile uitgave wordt deze unieke informatiebron voorgoed van vernietiging gevrijwaard. • Uiterlijke kenmerken van het kaartboek De band van het kaartboek is volledig bekleed met bruin kalfsleer. De afmetingen van de band zijn : - hoogte 71,5 cm
- breedte : 54,5 cm
- dikte 8,0 cm
De vier hoeken zijn vooraan en achteraan met messing hoekbeslag verstevigd ; het boek is echter niet voorzien van sloten. Zowel op voor- als achterplat ontbreekt iedere vorm van versiering in goud of blindstempeling. Op de rug - tussen de ribben - is er per veld één centrale stempel in goud ( deels af gesleten) en langs de ribben loopt een gouden lijn. In totaal zijn er zeven ruitvormige stempels aanwezig. De platkernen zijn opgebouwd uit 4 eikenhouten planken van ± 8 mm dikte. Het boekblok is samengesteld uit 102 papieren folio’s en 39 perkamenten kaartbladen, verdeeld in 32 katernen. Het boek is genaaid op 7 dubbele vlastouwen met rondslagnaaisel. Het boekblok heeft een hoogte van 67 cm en een breedte van 49 cm.
• De opdrachtgever
In de aanhef (f0 lr) vernemen wij dat het kaartboek werd geschreven "int' leven van den seer Eerw. Heere Hermannus De Munck, Abt des Godtshuyse van Grimberghen." Mogen we hieruit echter afleiden dat abt De Munck ook de opdrachtgever was ? Of was het zijn voorganger prelaat Judocus Bassery die hiertoe reeds het initiatief had genomen ? In het abdijarchief hebben wij geen formele opdracht of contract of rekening gevonden betreffende het in kaart brengen van de abdijgoederen in de regio Land van Grimbergen. Prelaat Judocus Bassery overleed op 8 mei 1698 - na een langdurige ziekte - in het refugiehuis te Brussel. Zijn zesjarig bestuur verliep grotendeels in moeilijke omstandigheden van oorlog en bezetting. Nochtans was het in deze periode dat vele kaartboeken van parochies en gemeenten tot stand kwamen. Zo werd o.m. de "Generale meeting der Parochie en Hoofdbank van Grimbergen" in het jaar 1696 voleindigd door Jan Van Acoleyen. In opdracht van Prelaat Bassery maakte diezelfde Van Acoleyen in 1695 een "caerte figuratieve der landen ende bempden die welcke aen d'Abdije tot Grimberghen sijn competerende binnen de parochie van Hombeeck .. ... " Op 24 april 1698 - 2 weken vóór het overlijden van prelaat Bassery - plaatst Jan Van Acoleyen zijn handtekening op een figuratieve kaart van de abdijgoederen onder Keerbergen, Putte, Heist etc. Deze kaart draagt het wapenschild van prelaat Bassery ("FIDELITER"). Beide voornoemde kaarten berusten in het abdijarchief. Als we bedenken dat "den generaelen caertboeck" van het Land van Grimbergen in de loop van het jaar 1699 tot stand kwam, en dat anderzijds Herman De Munck pas op 21 augustus 1698 als nieuwe abt werd geïnstalleerd, dan is het niet onwaarschijnlijk dat nog tijdens de prelatuur van Judocus Bassery deze opdracht werd toevertrouwd aan Jan Van Acoleyen. Een schriftelijk bewijs daarvan ontbreekt (voorlopig). Na de dood van abt Judocus Bassery, kwam uiteraard de verantwoordelijkheid voor de afwerking op de schouders van de nieuwe abt, Herman De Munck. Wij kunnen hem dan ook terecht de realisator noemen van dit abdijkaartboek, alsook van het abdijkaartboek van de goederen "in de Kempen" dat in het jaar 1702 tot stand kwam. Zoon van Antoon en Magdalena Van Gestel, werd hij op 2 november 1644 te Mechelen gedoopt. Hij was nog niet ten volle 18 jaar toen hij te Grimbergen intrad. Op 8 september 1664 legde hij zijn plechtige geloften af en op 22 december 1668 werd hij priester gewijd. Na een verblijf van enkele jaren als onderpastoor te Meise, keerde hij naar de abdij terug en werd er lector in de theologie, supprior en novicemeester. Daarna was hij gedurende 17 jaar pastoor te Wolvertem, een geïncorporeerde parochie van de abdij van Dielegem, om in 1698 tot abt te worden verkozen. Hij stierf te Grimbergen op 12 december 1712 in de leeftijd van 69 jaar. De grote gebeurtenis onder het abbatiaat van Herman De Munck was de voltooiing van de abdijkerk. Op 21 december 1700 hief de prelaat, uit dankbaarheid aan God voor de bouw van de nieuwe kerk, het Te Deum aan en droeg er in de kerstnacht daaropvolgend de eerste plechtige mis op.
• De tekstschrijver
Naast de 39 kaartbladen bevat het kaartboek een zeer uitgebreid beschrijvend gedeelte. Deze zware taak werd op de schouders gelegd van Georgius Vander Veken, een kersverse novice. Hij werd te Brussel geboren op 13 april 1678 als zoon van Egidius en Catharina Middeldorp. Op 7 november 1698 ontving hij het wit habijt, legde zijn plechtige geloften af op 29 juni 1700 en werd priester gewijd op 10 juni 1702. Hij vervulde in de abdij de functies van cellier, secretaris van de abt en lector in de theologie. Hij was een zeer geleerd man van wie werd gezegd dat hij in de theologie "zijn gelijke niet had". Zijn woord en geschriften spreken inderdaad van zijn grote bekwaamheid. Hij bezat tevens op uitzonderlijke wijze de gave van de welsprekendheid. Toen hij te Brussel ter gelegenheid van de zaligverklaring van Joannes van het Kruis, in aanwezigheid van vele grote geleerden, de lofrede van de gelukzalige uitsprak, zegde Herman Damen, hoogleraar in de theologie aan de universiteit van Leuven, aan de abt van Grimbergen, Augustinus Van Eeckhout : "U heeft een Premonstratenzer Cicero". Na zijn professoraat in de abdij, was hij 25 jaar pastoor te Ruisbroek. Hij wist tot het einde van zijn ambt zijn parochianen mee te slepen door zijn ongeëvenaarde welsprekendheid.
• De landmeter Jan Van Acoleyen
De talrijke opmetingen door de "geswooren landt meeter" Jan Van Acoleyen verricht, zijn reeds lange tijd bekend. Over de persoon zelf bleven de gegevens echter zeer vaag. Hij zou afkomstig zijn van "Steenhuffel" ... Wie hij eigenlijk was, is maar kort geleden ontdekt. Joannes van Acoleyen (Akeleyen, Acoleijen) is de zoon van Philips Van Acoleyen en van Anna Van der (ver-)Stappen, die huwden op 27 mei 1653 te Steenhuffel. Onze landmeter is geboren in de periode 1660-1670. Hij staat echter niet vermeld in het register van de dopen. Volgens een document in het ARA, SGB. 6948 t° 298 is Joannes de enige erfgenaam van zijn ouders. Jan Van Acoleyen is blijkbaar nooit gehuwd en is overleden rond 1747. In het geciteerd document dd. 23 mei 1740, lezen wij op f0 295 - f0 300v dat hij een stuk land in pand geeft voor een lening van 700 gulden " ... de voorschreven partije landts aen den comparant competerende verstorven ende gesuccedeert als eenich achtergelaeten kint van Philips van Acoleyen ende Anna vander Stappen gehuysschen ... " Citaat uit nog een andere akte: " Mr. Jan Van Acoleyen geswooren landmeeter woonende binnen de graeffschappe van Steenhujjle" verkoopt een stuk land "het Careel of den Laekman" gelegen te Steenhuffel, aan " .. . Mr. Gillis vanden Voorde eensgelijcx geswoeren landtmeeter, sijnen cosijn, woonende binnen de voorschreven graejfschappe ... " die het overlaat " .. . bij surrogatie ende denominatie ... " aan zijn broer Franciscus Van de Voorde "jonghman" (ARA, SGB. 6949, f0 214 - f0 221 v). Zo kennen wij dus in een klap én Jan Van Acoleyen én Egidius (Gillis) Van de Voorde, die de functie van landmeter in onze regio overneemt van zijn neef.
← Terug naar Caertboeck Abdij van Grimbergen