DATABANK VILVOGRAPHIA

STRATEN – PLEINEN – PLAATSEN

BEIREN (DE)

Type: vroegere plaatsnaam

Ligging: wijk Houtem

Toponymie

De oorsprong van de naam werd afgeleid van baer, bare, bere, berre, beren, beiren, berren, beeren, …
Uit de Taalgids (jaargang 5 – 1863) – L.A. te Winkel. Beer, beren en beeren.

Betekenissen van het woord „beer”

Er bestaan in onze taal verscheidene woorden die beer luiden. Deze zijn deels geheel verschillende woorden, en deels verschillende opvattingen of betekenissen van één en hetzelfde woord.

1. Beer – een verscheurend dier

Beer is de benaming van een geslacht van verscheurende dieren. Voorheen werd het woord wel met de tweeklank ei uitgesproken; men vindt dan ook soms de schrijfwijzen beir of beyr.

2. Beer – een mannetjesvarken

Beer is ook de benaming voor een mannetjesvarken. De e in dit woord is ontstaan uit ai en is dus scherp. Beer, in de betekenis van mannetjesvarken, heeft daarom in het meervoud twee e's: beeren.

3. Beer – een muurstut

Beer kan ook een muu(r)stut betekenen. In alle verwante talen komt een werkwoord beren voor met betekenissen als: dragen, met hand of schouder schragen en schoren, bij zich of aan zich dragen, ver dragen of lijden, en dragen in de zin van voortbrengen en opleveren.

4. Beer – een heiblok

Beer betekent ook heiblok. Het komt in zoverre met het vorige woord overeen, dat het eveneens een werker of werktuig aanduidt: iets dat beert.

Het stamwoord beren verschilt hier evenwel in betekenis en verschilde vroeger ook in vorm van het hierboven bedoelde werkwoord beren. Het had twee, wel uiteenlopende, maar toch blijkbaar verwante betekenissen:

  1. slaan, kloppen, stampen;
  2. kneden.

5. Beer – mensendrek

Beer wordt ook gebruikt als benaming voor mensendrek.

6. Beer – een waterkering

Een waterkering die beer heet, is naar zijn vorm aldus genoemd. Het is een muur die dwars door een gracht loopt en bovenaan voorzien is van een rollaag met een scherpe kant.

Meestal draagt zo'n muur in het midden nog een verhevenheid in de gedaante van een torentje. De scherpe kant van de rollaag – die, evenals het torentje, moet dienen om het lopen over de muur onmogelijk te maken – heeft aan het gehele metselwerk de naam gegeven.

Dit leert ons Simon Stevin, de leermeester en legermeter (ingenieur).

Beer, in de betekenis van waterkering, is derhalve hetzelfde woord als beer in de betekenis van varken en heeft een scherpe e. Het meervoud is dus:

beeren

Bronnen

  • Archief Stad Vilvoorde Bundel proces-verbalen van onderzoek van den staat der wegen, waterlopen, enz. door burgemeester en schepenen (1681-1736): ‘de baerbeeck’
  • Archief Stad Vilvoorde Bundel proces-verbalen van onderzoek van den staat der wegen, waterlopen enz. door burgemeester en schepenenen (1718): ‘aende baere beke aende weyde genaempt de beiren’ (1718)
    ‘aen sijn saet de beiren’ (1718)
    ‘aende weyde genaempt de Beiren’ (1728)

  • Kaartboek Abdij ter Kameren (1718-1719): ‘de Lange en de Corte Bere’
    Beiren
    Kaartboek van de abdij van Ter Kameren.1718 – 1719
  • Algemeen Rijksarchief Schepengriffie – Voorwaarden voor publieke verkoopingen en verpachtingen (1717-1780)): ‘tot houthem in de beeren’
  • Algemeen Rijksarchief Rekenkamer – Staat der goederen der seculiere en reguliere geestelijken kloosterorden enz. bevolen door Jozef II (1786-1787) – Provincie Brabant. Staat van goederen der parochiekerken. : ‘tot houthem inde Beere’

    Beiren
    Primitief kadastraal plan Sectie F, Percelen van 1 tot 266, ‘Houthem’. [1830-1834] ‘Steen Berren / Berren’

    Beiren
    Kadastraal percelenplan met de mutaties (1837) opgemaakt door P.C. Popp

  • ← Terug naar databank