DATABANK VILVOGRAPHIA

STRATEN – PLEINEN – PLAATSEN

BOLWERKSTRAAT

Type: gemeenteweg
Ligging: Centrum De Bolwerkstraat verbindt de Rooseveltlaan (Franklin) met de Leuvensestraat, met tussenin de Olmstraat ter hoogte van het Bolwerkplein, alwaar het cultureel centrum 'het Bolwerk' zich bevindt op de achterliggende percelen (ontwerp van projectbureau Signa N.V. (architecten Jonckers) met integratie van de turnzaal als balletzaal, de stedelijke academie voor woord en dans, een polyvalente feestzaal en cafétaria (Bobar).
Zie Olmstraat

Coördinaten:

Lambert 72
154 467,81 m
179 815,4 m
Lambert 2008
654 466,39 m
679 816,41 m
WGS84 DMS
50°55'43,07" NB
4°25'56,30" OL
WGS84 graden
50,92863°
4,432305°
Web Mercator
493 401,99 m
6 608 678,84 m

📍 Bekijk locatie op OpenStreetMap

Historiek

Huidige naam: Bolwerkstraat
Vroegere naam: rue du Glacis
Deze naam (glacis) zou verwijzen naar een oude, hellende wal die zich langs de vestingwerken uitstrekte. Een glacis is geen natuurlijke zandheuvel die Moeder Natuur daar heeft neergelegd. Onderaan de heuvel van een glacis, lag meestal een gracht. Het water (ook wel de voorgracht genoemd) dat aan de voet lag, had vaak een diepe bodem. Het afgegraven zand werd vervolgens gebruikt om de helling van een glacis te maken. Daarnaast werden ook de aarden vestingwallen met dit zand verstevigd en verhoogd. Een glacis is dus een helling aan de buitenkant van een vesting, in deze vestingbouw het van buiten naar binnen glooiend omhoog lopende terrein om een verdedigingswerk heen. Beschermd door de glooiing en aan het zicht van de aanvaller onttrokken, ligt achter het glacis de bedekte weg, waar de soldaten alleen door krombaangeschut kunnen worden geraakt. Men onderscheidt het (buiten)glacis van het binnenglacis, rond het reduit. (Een reduit is een zelfstandig verdedigbaar werk binnen een fort, en dient om de verdediging na de val van de hoofdwal te kunnen voortzetten. Een reduit was vaak een versterkt gebouw, waar langdurige aanvallen konden worden uitgezeten of beantwoord. Een citadel is een voorbeeld van een reduit. Reduit betekent gereduceerd, dat wat overgebleven is. Het is dus eigenlijk de laatste verdedigingslinie waar de soldaten zich nog konden verschansen, als alle andere verdedigingswerken al ingenomen waren). Bij sommige vestingwerken is buiten de glacis nog een gracht of greppel aangelegd als extra hindernis tegen de aanvallers.

Een bolwerk is een uitbouw in een verdedigingsmuur of -wal van waaruit flankerend vuur kon worden gegeven. Hieronder vallen ook het rondeel en de bastei. In het Frans werd het woord 'bolwerk' overgenomen als boulevard, om daarmee een brede weg op een voormalige vestingwal aan te geven. Later werd de term ook gebruikt voor lange, brede wegen in het algemeen. In deze betekenis is boulevard weer overgenomen in het Nederlands.

Oorsprong:

Bronnen

  • historisch-topografische kaart van het gebied tussen Gent-Doornik en Maastricht-Luik. Opgemaakt door koninklijk ingenieur Villaret 1745-1748,
  • Bolwerkstraat - kad
    Bolwerkstraat - Villaret
  • Kabinetskaart door J. J. F. graaf de Ferraris (Oostenrijkse Nederlanden en het Prinsbisdom Luik" - 1772)
  • Bolwerkstraat - kad
    Bolwerkstraat - Ferraris

  • Primitief kadastraal plan (1830-1834)
  • De Bolwerkstraat is gelegen op drie primitieve kadastrale plannen. Naam landmeter = Henry, Oude benaming gemeente = 'Vilvoorden'.
    Bolwerkstraat - kad
    Bolwerkstraat - verzamelplan
    Bolwerkstraat - kad
    Bolwerkstraat - Sectie D, Percelen van 1 tot 926, 'De Stadt'
    Bolwerkstraat - kad
    Bolwerkstraat - Sectie G, Percelen van 1 tot 330, 'Vilvoorde Veld'
    Bolwerkstraat - kad
    Bolwerkstraat - Sectie H, Percelen van 1 tot 346, 'Vilvoorder Broeck'
  • Atlas der buurtwegen (periode 1840) - weg nummer 20 ‘Veste straet’
  • Bolwerkstraat - popp
    Bolwerkstraat - popp
    Bolwerkstraat - atlas der buurtwegen
    Bolwerkstraat - popp
    Bolwerkstraat - popp
    Bolwerkstraat - popp
    Bolwerkstraat - popp


  • Kadastraal plan Popp (1842-1879)
  • Riddersstraat - kad
    Riddersstraat (Atlas cadastral parcellaire de la Belgique”, P.C. Popp, 1842-1879, )
  • Archief Stad Vilvoorde Roolijnplan
  • Riddersstraat - plan
    Riddersstraat - plan
    Riddersstraat - plan
    Rooilijnplan Koninlijk Besluit 05/06/1889
    Het rooilijnplan maakt deel uit van een groter plan, omvattende verschillende straten van het stadscentrum.

  • Waroquiers Jules Stratenplan (1906)
  • Bolwerkstraat - plan
    Stratenplan 1906 - J.Waroquiers
  • Jammart — Vilvoorde in beeld in 1955
  • Riddersstraat - vroeger
    Bolwerkstraat 5
    Riddersstraat - vroeger
    Bolwerkstraat 3
    Riddersstraat - vroeger
    Bolwerkstraat 18
    Riddersstraat - vroeger
    Bolwerkstraat 22
    Riddersstraat - vroeger
    Bolwerkstraat 39
    In de jaren '60 van vorige eeuw werd een programma opgesteld tot sanering van ongezonde woningen. Bij aankoop (afbraak) werd een subsidie toegekend door de overheid. Het stadsbestuur heeft zodoende systematisch talrijke kleine (arbeiders)huisjes aangekocht en afgebroken. Op de hoek van de Bolwerkstraat met de Trooststraat werd op de vrijgekomen grond een nieuw plein aangelegd in functie van het cultureel centrum 'Het Bolwerk'.

  • Postkaarten
  • Riddersstraat - vroeger
    Riddersstraat - vroeger
    Riddersstraat - vroeger
    Bolwerkstraat
  • Onroerend erfgoed

  • Pensionaat 'Les Peupliers' Turnzaal (ontwerp Victor Horta)

    Victor Horta.
    °1861-†1947 (samen met Henry Van de Velde) was de belangrijkste vertegenwoordiger van de art nouveau.
    Bolwerkstraat horta
    Victor Horta
    Victor Horta werd geboren in Gent als zoon van de schoenmaker Petrus Jacobus Joannes Horta en van Henrica Coppieters. Hij groeide op als een Franstalige Gentenaar. OP 17-jarige leeftijd probeert hij zijn buurmeisje Pauline Heyse(1860-1950), op wie hij sloorverliefd is, te ontvoeren. In 1881 trouwde Horta met zijn jeugdvriendin, een huwelijk dat in 1906 ontbonden werd. Hij hertrouwde in 1908 met Julia Carlsson (1876-1966). Uit het eerste huwelijk had hij één dochters Simone (1890-1939). Wanneer hij zijn intrek neemt in zijn nieuwe atelierwoning, ontdekt hij dat zijn vrouw al jaren een affaire heeft met zijn beste vriend, de beeldhouwer Godefroid Devreese. Er volgt een lange en moeilijke scheiding.
    Kort daarna hertrouwt hij met Julia Carlsson, geboren in het jaar 1876 in Mora, Mora, Dalarna County, Zweden. Beroep: Physiotherapists. Zij is overleden in het jaar 1966 in Elsene, zij was toen 90 jaar oud. Tijdens de eerste wereldoorlog worden zij uit België verbannen.
    Horta genoot middelbaar onderwijs aan het Koninklijk Atheneum aan de Ottogracht en werd opgeleid in de traditie van de ontwerp- en stijlstroming beaux-arts. De eerste jaren van zijn carrière werkte hij als interieurontwerper in Montmartre in Parijs, waar hij in contact kwam met het impressionisme, het pointillisme en met de mogelijkheid om te bouwen met moderne materialen als staal en glas. In Parijs werkte hij in het atelier van de architect-binnenhuisontwerper Jules Dubuysson. Zo ontdekte Horta het belang van de decoratieve kunsten en van de binnenhuisarchitectuur.
    In 1880, na de dood van zijn vader, keerde hij naar België terug en ging in Brussel wonen. Daar studeerde hij aan de Academie voor Schone Kunsten, waar hij in 1884 afstudeerde met de gouden medaille. Hij behaalde datzelfde jaar de Godecharleprijs. Horta raakte bevriend met zijn toekomstige collega Paul Hankar, die eveneens een sleutelfiguur van de art-nouveau-architectuur zou worden. Horta liep stage bij Alphonse Balat, de toenmalige hofarchitect van koning Leopold II en deed er ervaring op in gietijzer- en glasarchitectuur. Samen ontwierpen Balat en Horta de Koninklijke Serres van Laken, Horta's eerste complex bouwwerk van glas en staal. Victor Horta was een noeste werker, die amper tijd had voor een privéleven. Toch voelde hij zich miskend. In een brief aan Ilse Twardowski uit 1902, hij was toen maar 41 jaar oud, schreef hij: "U moest eens weten hoe graag ik zou vertrekken uit dit ondankbare land, waar ik door een speling van het lot geboren ben, op zoek naar een minder bekrompen omgeving waar de artistieke vervoering beter wordt begrepen, of met meer waardigheid wordt geduld. Mijn land lijkt me zo klein, en de mensen vaak nog kleiner. Soms heb ik het gevoel dat ik hier stik en dat de lucht vol treurnis hangt."
    Horta voelde zich niet alleen onbegrepen, hij was ook onzeker. "Ik durf niet door een straat te stappen waar ik een gebouw opgetrokken heb, ik ben bang voor afkeurende blikken." Van 1920 tot 1927 was Victor Horta directeur van de architectuurafdeling van het Hoger Instituut voor Schone Kunsten in Antwerpen. Hij was ook directeur van de Academie van Schone kunsten in Brussel (1927-1931). Verder was hij hoogleraar aan de ULB, lid van de Koninklijke Commissie voor monumenten en landschappen en lid van de Hoge Raad voor Hygiëne.
    Een aantal van Horta's gebouwen verdwenen door afbraak of brand, onder andere het Volkshuis en het warenhuis Innovation in Brussel. Toegankelijk voor iedereen zijn het Paleis voor Schone Kunsten in Brussel (BOZAR) (1928), het Belgisch Centrum voor het Beeldverhaal, het Autrique-huis en het Hortamuseum. Een viertal van zijn burgerwoningen in Brussel staan op de lijst van het UNESCO Werelderfgoed, onder andere zijn eigen woning en atelier in Brussel, het huidige Hortamuseum. Deze woningen staan op de Werelderfgoedlijst onder de inschrijving Herenhuizen van de architect Victor Horta. In 1932 werd hij opgenomen in de Belgische erfelijke adel, met de op de mannelijke eerstgeborene overdraagbare titel van baron.
    Privé ging het Victor Horta niet voor de wind. Hij scheidde twee keer; totaal vereenzaamd - al zijn vrienden en opdrachtgevers waren al gestorven - trok hij op het eind van zijn leven weer bij zijn tweede vrouw Julia Carlsson in. Zijn eerste vrouw bedroog hem, de tweede was alleen geïnteresseerd in het mondaine leven en was verslaafd aan kaartspelen. Victor Horta overleed op 8 september 1947 en werd begraven op de begraafplaats van Elsene.
    Jean Hauwaert (geboren 1863 overleden 1912, stadsarchitect) was een leerling van Horta. Architect uit Brussel, aangesteld tot stadsarchitect van de stad Vilvoorde in 1887 en ook als leraar aan de tekenschool. Vooral onder burgemeester Hanssens startte hij heel wat grote projecten op (Overdekte Markt (1903), stedelijke school Groenstraat (1901), notarishuis Van Helmontstraat 2 (1893 – i.o. Pierre Delacre), ontwerp Schaarbeeklei (1902), stedelijke school Vestenstraat (1906), het vroegere slachthuis (1896), …)

    Hauwaert Jean (1863-1912) uit Brussel werd in 1887 aangesteld als stadsbouwmeester in Vilvoorde als opvolger van architect Emile Desmedt (1883 tot 1887). Hij was voordien reeds actief in Brussel als architect gericht op de particuliere woningbouw. werd aangesteld als stadsarchitect in 1887 en was ook leraar aan de tekenschool. Hij was een leerling van Victor Horta, en heeft een sterke invloed gehad op een aantal bouw- en infrastructuurwerken in Vilvoorde.

    De turnzaal - historiek

    De turnzaal van de voormalige Meisjeskostschool Les Peupliers met inbegrip van de originele uitrusting, is beschermd als monument omwille van het algemeen belang (1999)
    Door een privé-initiatief werd op het einde van de negentiende eeuw een meisjeskostschool - Les Peupliers’ genaamd - opgericht die aanvankelijk werd uitgebaat door de zussen Byna en Emma Lefébure; deze school vond vanaf 1900 een onderkomen in een negentiende-eeuws pand, dat volgens de verkoopakte, geregistreerd op 8 juni 1900, bestond uit een herenhuis met bijgebouwen in een grote tuin, die een oppervlakte van ruim 61 are besloeg; in de tuin lagen ook een serre en een paviljoen; de instelling verwierf vrij snel een grote vermaardheid en werd geleidelijk uitgebreid. Gestart als beroepsschool, groeide ze in de periode 1903-1925 onder leiding van de vooruitstrevende Emma Lefébure uit tot een befaamde modelinrichting voor de opleiding van kinderen uit de gegoede burgerij.
    Het onderricht was gebaseerd op de Zweedse gymnastiek, een wetenschappelijk onderbouwde discipline die in het begin van de negentiende eeuw werd ontwikkeld door theoloog en huisleraar P.H. Ling (1776-1839). Voor de introductie van deze discipline in haar kostschool, trouwens de eerste Belgische instelling waar de nieuwe methode in praktijk werd gebracht, liet juffrouw Emma Lefébure zich leiden door haar broer Kolonel Clément Lefébure die in 1898 in opdracht van de Minister van Oorlog een studiereis had ondernomen naar Zweden ter kennismaking met de nieuwe discipline; nadien publiceerde hij een vurig pleidooi voor een totaal vernieuwde methodische aanpak van de lichamelijke opvoeding, dat aan de basis lag van de algemene verspreiding van het Zweedse turnen. Voor de lessen in "Les Peupliers" werd beroep gedaan op gediplomeerde leerkrachten van het Hoger Instituut voor Gymnastiek van Stockholm. De dochter van Horta uit zijn 1e huwelijk, Simonne, was trouwens een van de leerlingen van deze prestigieuze school. Eén van de leerkrachten was de Zweedse Julia Carlsson, die enkele jaren later de 2e vrouw van Victor Horta zou worden. Julia Carlsson vroeg haar vriend Victor Horta om een turnzaal te ontwerpen.
    Bolwerkstraat horta
    Kolonel Lefébure
    Vermits Victor Horta ook behoorde tot de intieme kennissenkring van de Kolonel en zijn dochter Simone in "Les Peupliers" op school was, verklaarde hij zich bereid een ontwerp te maken voor het bouwen van een aangepaste turnzaal; de werken werden uitgevoerd onder zijn persoonlijke leiding; centraal in het ontwerp stonden de verlichting, de verluchting en de specifieke uitrusting voor de nieuwe discipline. Toen Emma Lefébure in 1925 met pensioen ging, werden de gebouwen overgenomen door de stad als onderkomen voor de stadsdiensten; Naast de intellectuele vorming werd er ook aandacht besteed aan karaktervorming en lichamelijke opvoeding met dagelijkse turnlessen, waarvoor in de periode 1904-1905 een turnzaal werd gebouwd naar ontwerp van de Brusselse architect Victor Horta (1861-1947). De naar buiten toe vrijwel onopvallende turnzaal kreeg snel zowel Belgische als buitenlandse personaliteiten over de vloer die zich unaniem bijzonder lovend uitlieten over gans de opzet. Ook in diverse gespecialiseerde tijdschriften werd de nieuwe aanpak uitvoerig gecommentarieerd. Vanaf 1907 waren de gymnastieklessen ook toegankelijk voor de leerlingen van de Vilvoordse stadsscholen. In 1925 ging Emma Lefébure met pensioen. De gebouwen en het park van "Les Peupliers" werden te koop gesteld. Op 30 april 1925 werden de loten 7 tot en met 23 met een totale oppervlakte van ruim 79 are door de stad Vilvoorde aangekocht om haar stadsdiensten in onder te brengen. Op haar beurt verkocht de stad in 1970 een gedeelte van het eigendom namelijk een portierswoning, een gedeelte der schoolgebouwen en burelen met aanpalende grond (11a 69ca 25tma) aan de Belgische Staat. Momenteel doet het herenhuis dienst als vredegerecht. De aangrenzende turnzaal, eigendom van de stad, wordt, voorlopig althans, nog als dusdanig gebruikt door de Basisschool aan de Groenstraat en door de balletschool.
    Eenvoudig, zuiver functioneel opgevat, bakstenen volume, in 1904-1905 gebouwd door V. Horta (1861-1947) volgens de instructies van Kolonel Lefébure, die via publicaties en talrijke lezingen aan de basis lag van de verspreiding van het Zweedse turnen in ons land. Met zijn karakteristieke uitrusting, de speciale eisen die werden gesteld aan verlichting en verluchting kan dit zaaltje worden beschouwd als de eerste architecturale vertaling in ons land van dit specifiek bouwprogramma. De vroegere Meisjeskostschool Les Peupliers, was tot … (?) in gebruik als Vredegerecht met Politierechtbank en Parket van de Procureur des Konings. Sedert 2024 werd dit omgevormd tot een woonproject. De restauratie van de turnzaal gebeurt door aNNo Architecten. De restauratie is een uitdaging, aangezien originele plannen schaars zijn en het gebouw in de loop der jaren verbouwd werd. De authentieke vloeren, muren en schrijnwerk worden hersteld, en historische details zoals de ventilatieopeningen in de plinten en het originele kleurenpalet worden opnieuw geïntegreerd. Klimrekken, touwen en evenwichtsbalken worden zorgvuldig gerestaureerd. De renovatie heeft zo'n 1,7 miljoen euro gekost. Stad Vilvoorde maakt 1,5 miljoen euro vrij en krijgt er nog eens 200.000 euro restauratiepremie bovenop van het Agentschap Onroerend Erfgoed. De turnzaal krijgt na de restauratie een nieuw leven als danszaal. Die zal niet alleen gebruikt worden voor de Stedelijke Academie voor Muziek, Woord en Dans, maar ook beschikbaar zijn voor verenigingen en kleinschalige evenementen buiten schooltijden.

    Pensionaat 'Les Peupliers' - Histoire de la ville de Vilvorde (Middelbaar onderwijs). J. Nauwelaers (1950)

    De meisjeskostschool ‘Les Peupliers’ dankte haar mooie naam aan de grote bomen die haar in een sprookjesachtig decor plaatsten. De juffrouwen Lefébure namen haar in 1879 over van mejuffrouw Van der Werft. Na enkele jaren nam mejuffrouw Emma Lefébure de leiding op zich, in samenwerking met haar zus Byna; deze laatste moest zich om gezondheidsredenen in 1903 terugtrekken. Met mejuffrouw Emma Lefébure werden de platgetreden paden verlaten. Toen zij zelf met ontroering haar kostbare ‘herinneringslade’ voor mij opende, legde ze mij graag uit dat haar huis geen onderwijsinstelling was zoals alle andere, maar een opvoedingshuis waar zij met evenveel aandacht de geest van haar leerlingen ontwikkelde, hun lichamelijke vaardigheden bevorderde en hun karakter vormde.
    Aan het onderwijs werkten ook professoren uit het hoger onderwijs mee, die geregeld lessen en voordrachten verzorgden (90a). De morele opvoeding van jonge vrouwen die later in de samenleving de plaats van echtgenote en moeder zouden innemen, was in ‘Les Peupliers’ een voortdurende zorg. De directrice vond de uitgangspunten daarvoor in haar pedagogische kennis, in haar weloverwogen ervaring, maar bovenal in haar stralende goedheid. In een brief aan de ouders van een leerlinge schreef zij: ‘Eens heb ik haar op een belachelijke manier gestraft en daarover was zij boos; ze had gelijk en dat heb ik haar gezegd; we hebben elkaar de hand geschud …’ In dit voorval, dat van zoveel eenvoud en grootsheid getuigt, zou men de invloed van Spencer kunnen herkennen.
    Die invloed kwam in ‘Les Peupliers’ nog duidelijker tot uiting in de zorg voor de lichamelijke opvoeding. ‘Men begint in te zien,’ schreef de Engelse filosoof in 1861, ‘dat de eerste voorwaarde voor succes in het leven is dat de mens, zoals men zegt, een gezond dier is’ (91).

    (90) Volgens de aantekeningen die door de religieuzen werden verstrekt.
    (90a) Met name professoren van de Université libre de Bruxelles: William Prins (aardrijkskunde en geschiedenis), Raphaël Petrucci (kunstgeschiedenis) en Dalcq.
    (91) Herbert Spencer, De l’Éducation, Parijs, Alcan (Bibliothèque utile, p. 57).

    De grote Leopold II, voor wie geen enkele tak van menselijke activiteit onbelangrijk was, had een onderscheiden officier van het regiment grenadiers, commandant Lefébure, naar Zweden gestuurd om er zich te bekwamen in de wetenschappelijke gymnastiek van Ling. Na zijn terugkeer nam Lefébure deel aan de oprichting van de Normaalschool voor Gymnastiek en Schermen, die hij vervolgens met gezag leidde (92).
    Bolwerkstraat horta
    In ‘Les Peupliers’ liet zijn zus, die bij voorbaat voor deze nieuwe methode gewonnen was, zich door dit voorbeeld inspireren en organiseerde zij dagelijkse gymnastieklessen. Van 1900 tot 1924 gaven leraressen die aan het Centraal Instituut van Stockholm waren afgestudeerd, les in Vilvoorde. ‘Les Peupliers’ werd beroemd. In de speciaal door architect Victor Horta ontworpen en onder zijn leiding gebouwde turnzaal (93) kwamen talrijke Belgische en buitenlandse hoogwaardigheidsbekleders over de vloer: officieren, Europese en Aziatische diplomaten, artsen en professoren. Zij wedijverden met elkaar in het uiten van hun verrukte verbazing en bewondering.
    ‘Ik had de eer,’ schreef een van hen, dokter Danjou uit Nice, ‘enkele jaren geleden in het huis te worden ontvangen; een hele dag lang heb ik kunnen vaststellen … wat een voldoening om te zien hoe dit zo zorgvuldig uitgewerkte programma met zoveel zorg, deskundigheid en oprechtheid werd toegepast’ (94). In Vilvoorde zelf leek men de bewonderenswaardige inspanningen van mejuffrouw Lefébure niet te kennen. Slechts één keer, in zijn nummer van 2 mei 1909, wijdde L’Écho de Vilvorde een artikel aan haar, waarin ‘Les Peupliers’ terecht een ‘modelhuis voor opvoeding’ werd genoemd.
    Toch beperkte de moedige directrice haar edelmoedige initiatieven niet tot de kinderen die door rijke families aan haar waren toevertrouwd. Vanaf 1907 ontving mejuffrouw Loveday, gymnastieklerares, in de turnzaal de leerlingen van de gemeentescholen; sindsdien werden deze kinderen in de kostschool geoefend, verzorgd en vertroeteld. De geest van het huis was van dien aard dat de kostschoolmeisjes ter gelegenheid van de naamdag van hun directrice op het ontroerende idee kwamen haar gymnastiekkleding voor arme kinderen te schenken. Het gemeentebestuur sprak bij die gelegenheid ‘zijn dankbaarheid uit voor de voortreffelijke diensten die mejuffrouw Lefébure onophoudelijk aan de schoolbevolking van de stad bewees’ (95). Het bleef echter bij deze schriftelijke en louter symbolische blijken van waardering.

    (92) Kolonel Lefébure, L’Éducation physique en Suède, Brussel-Parijs, 1922. Het werk wijdt een hoofdstuk aan de Zweedse gymnastiek in privé-instellingen, in het bijzonder aan de kostschool ‘Les Peupliers’.
    (93) La Belgique Sportive et Mondaine, nr. 10-11 van 1909, publiceert foto’s van de turnzaal en van jonge meisjes tijdens de oefeningen.
    (94) L’Éducation physique de la femme door dokter G. Danjou (Parijs, 1913). De auteur verwijst ook naar een artikel van zijn collega Soula, gepubliceerd in de Revue des Jeux scolaires et d’hygiène sociale van 1910. Artikelen over de lichamelijke opvoeding in ‘Les Peupliers’ verschenen in: Revue Scientifique van 18 maart 1905, Revue des Jeux Scolaires van januari-februari 1905 en van het eerste en vierde kwartaal van 1910, Le Petit Bleu van 6 april 1911, Le Soir van 8 april en 20 december 1922, Journal de Roubaix van 5, 6 en 7 mei 1921, L’ Étoile Belge van 26 maart 1921, Ilustració Catalana Femenil van 31 maart 1912 (Barcelona) en Stockholms Dagblad van 22 december 1912.
    (95) Brief van 21 december 1922.

    De verlichte liefdadigheid van mejuffrouw Lefébure en haar leerlingen kwam nog op vele andere manieren tot uiting: elk jaar maakte een tombola, waaraan de koninklijke familie bijdroeg, het mogelijk kleding uit te delen aan enkele vrouwen die door de burgemeester en de deken-pastoor waren aangewezen. Elk jaar werden ook verscheidene eerstecommunicanten op kosten van de kostschoolmeisjes van ‘Les Peupliers’ gekleed en uitgenodigd om samen met hen te ontbijten. Ten slotte richtten de Engelse leerlingen van de kostschool in 1902 de ‘Old Vilvordian Club’ op, waarvan de middelen werden gebruikt om oud-leerlingen te helpen die door tegenslag waren getroffen. De club had een eigen tijdschrift, dat ook buiten de school de lessen in ‘morele schoonheid’ en goedheid voortzette die de directrice de jonge meisjes bijbracht. Deze publicatie droeg de faam van het opvoedingshuis uit tot in alle uithoeken van de wereld, bracht nieuws over de oud-leerlingen en legde verantwoording af over de besteding van de fondsen aan diverse liefdadige doelen.

    Bolwerkstraat horta
    De kinderen van de gemeentescholen van Vilvoorde in de turnzaal van ‘Les Peupliers’.
    Mejuffrouw Emma Lefébure ging in 1925 met pensioen, na een opmerkelijke loopbaan die zij ongetwijfeld zou hebben voortgezet als zij niet enigszins ontmoedigd was geraakt door de mentaliteit van de nieuwe generaties. Zij schonk haar mineralogische verzamelingen aan de Faculteit Wetenschappen van de Universiteit van Brussel; haar boeken verrijkten de Koninklijke Bibliotheek; de modellen en het tekenmateriaal werden aan de Cercle Portaels van Vilvoorde afgestaan. De gebouwen en het park van ‘Les Peupliers’ — 79 are — werden door de stad aangekocht. Die haastte zich de bomen te laten vellen en bracht er de diensten van het vredegerecht en de werkrechtersraad onder, en zelfs, horresco referens, de belastingadministratie. Alleen de turnzaal kreeg geen nieuwe bestemming en bleef ongebruikt. Moge de stad, voldoende overtuigd door de heilzame ervaringen van mejuffrouw Lefébure, haar schoolbevolking opnieuw naar de turnzaal sturen waarover zij het zeldzame geluk heeft te kunnen beschikken.
    Bolwerkstraat horta
    Omslag van het tijdschrift van de kostschool ‘Les Peupliers’.
    Mejuffrouw Lefébure leerde dat een goede daad haar beloning in zichzelf draagt. Hoezeer moet de goede dame zich, na een zo welbesteed leven, vervuld voelen …

    Pensionaat 'Les Peupliers' - Vilvoorde scholen. Vroeger en Nu – A.L.E. Verheyden (1974)

    Bolwerkstraat horta
    Een schaduwrijk plekje in de tuinen van het pensionaat «Les peupliers» (Collectie V. Van Landegem)
    J. Nauwelaers die de instelling zeer goed gekend heeft gaf als verklaring voor de naam van de inrichting dit: « Het pensionaat van jonge meisjes, ‘Les Peupliers’, dankte haar mooie naam aan de grote bomen die haar in een sprookjesachtig decor plaatsten.’ De instelling dient eigenlijk gezien in het geheel van de pensionaten, dat sedert het einde van de XVllle eeuw én de Franse én de Hollandse periode was te boven gekomen, maar na 1850 uiteenspatte. Mejuffer Van der Werft was één van de zeldzamen om haar inrichting in stand te houden. Ze hield het vol tot in 1879 om ze dan over te maken aan de gezusters Emma en Byna Lefebure. Eerstgenoemde beschreef haar zienswijze over het schoolbeleid tijdens een gesprek met J. Nauwelaers. Deze vatte haar toelichting als volgt samen: «sa maison geen onderwijsinstelling was zoals alle andere, maar een opvoedingshuis waar zij zich met evenveel aandacht inzette om de geest van haar leerlingen te ontwikkelen, hun lichamelijke vaardigheden te bevorderen en hun karakter te vormen. Aan het onderwijs werkten, via geregeld gegeven lessen en voordrachten, professoren uit het hoger onderwijs mee. De morele opvoeding van jonge meisjes die later in de samenleving de plaats van echtgenote en moeder zouden innemen, was in ‘Les Peupliers’ een voortdurende zorg. De directrice vond de uitgangspunten daarvoor in haar pedagogische kennis, in haar weloverwogen ervaring, maar bovenal in haar stralende goedheid.’
    Bolwerkstraat horta
    Het pensionaat « Les Peupliers» (Bolwerkstraat) anno 1900 Collectie V. Van Landegem)
    Het turnonderricht nam in de school een zeer belangrijke plaats in. Toeval kan dit geenszins genoemd worden, daar de broeder van de directrice door koning Leopold Il naar Zweden was gestuurd om er zich de finesses eigen te maken van het wetenschappelijk turnen. Na zijn terugkeer in België werd hij een van de stichters van de Normaalschool voor turnopleiding. Emma was bij de eersten om dit onderricht volwaardig in te voeren in het pensionaat: van 1900 tot 1924 waren het vrouwelijke leerkrachten, in bezit van het diploma afgeleverd door het Centraal Instituut te Stockholm, die de lessen gaven. Niemand minder dan de architect Victor Horta werd aangezocht om er de turnzaal te bouwen. Kolonel Lefebure liet dan ook niet na in zijn werk ‘De lichamelijke opvoeding in Zweden’ (Brussel-Parijs, 1922) een gans hoofdstuk te wijden aan het turnonderricht in het Vilvoords pensionaat. Het komt ons tevens voor dat het invoeren van het turnen in de Vilvoordse scholen bij de aanvang van de XXe eeuw rechtstreeks verband houdt met het initiatief van E. Lefebure. «Les peupliers» genoot door bewust initiatief weldra een internationale vermaardheid, dankzij de overtalrijke bezoekers van de meest verschillende nationaliteiten. ‘Onder haar leiding’, schreef J. Nauwelaers, ‘kwamen talrijke Belgische en buitenlandse hoogwaardigheidsbekleders langs: officieren, diplomaten uit Europa en Azië, artsen en professoren, die om het meest uiting gaven aan hun verrukte verbazing en bewondering.’
    De pers liet zich al evenmin onbetuigd. Zo: «Revue des Jeux scolaires et d'hygiène sociale (1905, 1910)»; «Revue Scientifique (18 maart 1905)»; «Le Petit Bleu (6 april 1911)»; «Le Soir (1922)»; «Journal de Roubaix (1921)»; «l'Etoile Beige (1921)»; «lllustracio Catalana Femineli (1912)» en «Stockholms Dagblad (1912)». Merkwaardig genoeg werd de school schier doodgezwegen door de Vilvoordse pers. Trouwens slechts één uitzondering op deze algemene gedragslijn in de vorm van een artikel in de « Echo de Vilvorde» van 2 mei 1909. Dat de rooms-katholieke pers ter plaatse er de lofbazuin niet bij opstak lag voor de hand, gezien «Les Peupliers» beslist haar ideologie niet deelde. Minder te begrijpen blijft ondertussen de onverschilligheid van de andere bladen. Te meer daar het pensionaat mild insprong met financiële tegemoetkomingen aan het adres van de arme kinderen in de gemeentescholen. Zelfs de gemeenteraad hield zich afzijdig, behalve dan in een schrijven van 21 december 1922 waarin verklaard werd dat de overheid dankbaar was «voor de voortreffelijke diensten die mejuffrouw Lefebure onophoudelijk aan de schoolbevolking van de stad bewees’. J. Nauwelaers rapporteerde bovendien nog enkele andere initiatieven van E. Lefebure, zoals deze: ‘Elk jaar maakte een tombola, waaraan de koninklijke familie bijdroeg, het mogelijk kleding uit te delen aan enkele vrouwen die door de burgemeester en de deken-pastoor waren aangewezen. Elk jaar werden ook verscheidene eerstecommunicanten gekleed op kosten van de kostschoolmeisjes van ‘Les Peupliers’ en uitgenodigd om samen met hen te ontbijten. Ten slotte richtten de Engelse leerlingen van de kostschool in 1902 de ‘Old Vilvordian Club’ op, waarvan de middelen werden gebruikt om oud-leerlingen te helpen die door tegenslag waren getroffen. De club had een eigen tijdschrift dat buiten de school de lessen in ‘morele schoonheid’ en goedheid voortzette die de directrice de jonge meisjes bijbracht; deze publicatie droeg tot in alle uithoeken van de wereld de faam van het opvoedingshuis uit, bracht nieuws over de oud-leerlingen en legde verantwoording af over de besteding van de fondsen aan diverse liefdadige doelen.’
    E. Lefebure besloot haar carrière in 1925, volgens J. Nauwelaers uit reactie tegen het onbegrip van de naoorlogse generaties. Wat er gebeurde met het patrimonium van «les Peupliers»? Samengevat kwam het hierop neer: ‘Zij schonk haar mineralogische verzamelingen aan de Faculteit Wetenschappen van de Universiteit van Brussel; haar boeken verrijkten de Koninklijke Bibliotheek; de modellen en het tekenmateriaal werden afgestaan aan de Cercle Portaels van Vilvoorde. De gebouwen en het park van ‘Les Peupliers’ werden aangekocht door de stad, die zich haastte de bomen te vellen en in de lokalen de diensten van het vredegerecht, de werkrechtersraad en de belastingadministratie onder te brengen’. De turnzaal, waarvoor J. Nauwelaers vreesde dat ze ook de prooi zou worden van de veranderingswerken, bleef bestaan en weldra in haar funktie hersteld door het stadsbestuur.

  • Foto's
  • Riddersstraat - vroeger
    Riddersstraat - vroeger
    Riddersstraat - vroeger
    Riddersstraat - vroeger
    Riddersstraat - vroeger
    Riddersstraat - vroeger
    Riddersstraat - vroeger
    Riddersstraat - vroeger
    Riddersstraat - vroeger
    Onroerend erfgoed

    Meisjeskostschool
    Onderkelderd breedhuis van elf traveeën en twee bouwlagen met mezzanino onder pannen zadeldak, op het kadaster geregistreerd in 1872. Bepleisterde en beschilderde lijstgevel, gemarkeerd door respectievelijk getraliede rechthoekige keldervensters, rechthoekige benedenvensters en steekbogige bovenvensters, laatstgenoemde in een geriemde stucomlijsting; vernieuwd houtwerk en arduinen lekdrempels, die werden doorgetrokken op de bovenverdiepingen. De sobere rechthoekige deuren van de verhoogde begane grond zijn gevat in een vlakke, arduinen omlijsting. Aflijnende houten kroonlijst. Eenvoudige, gedeeltelijk aangepaste achtergevel met rechthoekige muuropeningen. Links en rechts lagere aanbouwsels met vrij recent gewijzigde muuropeningen; bij de inventarisatie in de jaren 1970 waren er immers rondboogvensters in de plaats van de huidige rechthoekige. Het interieur werd volledig aangepast in functie van de huidige kantoorruimte; van de oorspronkelijke interieurafwerking bleef op enkele fragmentarisch bewaarde stucplafonds na, niets bewaard. Rechts van het pand bleef lange tijd een gedeelte van de oorspronkelijke tuinmuur bewaard; deze muur werd opgetrokken uit baksteen en wordt gekarakteriseerd door rechthoekige spaarvelden.

    Turnzaal
    Links aansluitend de turnzaal, een bescheiden, zuiver functionele realisatie van Victor Horta, waarvoor de werken werden aangevat in 1904 en beëindigd in 1905; op het kadaster geregistreerd in 1905: vrij sobere bakstenen constructie op rechthoekige plattegrond van vijf traveeën en één bouwlaag onder licht hellend, zinken zadeldak, parallel aan de straat. Oorspronkelijk vermoedelijk aan drie zijden vrijstaand, doch heden grotendeels ingebouwd door het later aangebouwde stedelijke badhuis. Hooggeplaatste, relatief grote rechthoekige vensters met bewaarde ramen onder ijzeren I-lateien zorgen voor een maximale lichtinval; de ramen bestaan uit een vast ondergedeelte en een kantelend bovengedeelte; onder de vensters resten de sporen van de dichtgemetselde, voorheen karakteristieke verluchtingsgaten; tussen de vensters zijn er lange muurankers die verwijzen naar de inwendige steunpunten van de dakconstructie, in de vorm van metalen, decoratief uitgewerkte schoorstukken.
    Interieur: intern vertoont de constructie een, vermoedelijk omwille van de akoestiek, licht gebogen plafond. In de houten, niet originele parketvloer met zigzagmotief werden evenwichtsbalken ingebouwd, die grotendeels verdwenen zijn; van de oorspronkelijke uitrusting resten nog een groot wandrek, houten klimrekken en de metalen rails, waaraan klimladders, touwen en ringen werden bevestigd.

    Badhuis
    Voormalig stedelijk badhuis uit het interbellum, qua uitzicht verwijzend naar de nieuwe zakelijkheid en op het kadaster geregistreerd in 1939. De oprichting van een openbare badinstelling kaderde in de toenemende zorg om de volksgezondheid in een industriële omgeving. Vrij sobere baksteenarchitectuur met verspringende volumes van drie traveeën en één à twee bouwlagen onder plat dak, gemarkeerd door rechthoekige muuropeningen onder sterk uitspringende, arduinen druiplijsten. Tijdens de inventarisatie (najaar 2002) was de renovatie aan de gang: de gevels werden beraapt en voorzien van aluminium schrijnwerk; het interieur behield de oorspronkelijke indeling en een aantal gedeeltelijk betegelde wanden.

    Eind jaren 1990 was de voormalige riante tuin van het herenhuis herleid tot een grasveld met enkele lindebomen. De oorspronkelijke, met verdiepte panelen afgewerkte tuinmuur was slechts deels bewaard. Bij herinrichtingswerken in de vroege jaren 2000 verdwenen zowel de tuin als het restant van de tuinmuur. Samen met de afgebroken arbeiderswoningen langsheen de Olmstraat werd dit geheel omgevormd tot het openbaar plein dat toegang verschaft tot het cc het Bolwerk.
    • AROHM, Afdeling Ruimtelijke Ordening, Huisvesting en Monumentenzorg Vlaams-Brabant, Monumenten en Landschappen, beschermingsdossier.
    • Kadaster Vlaams-Brabant, mutatieschetsen Vilvoorde 1872/22 en 1905/69.
    • EGELS P. 2001: Grondstof, stof tot nadenken. Vilvoorde en de metaalrevolutie, Brochure Open Monumentendag, 31-32.
    • VERHEYDEN A.L.E. 1972: Vilvoorde in oude prentkaarten deel I, Zaltbommel, nummers 137-138.
    Bron: KENNES H. met medewerking van STEYAERT R. 2005: Inventaris van het bouwkundig erfgoed, Provincie Vlaams-Brabant, Gemeente Vilvoorde, Deelgemeenten Vilvoorde en Peutie, Bouwen door de eeuwen heen in Vlaanderen VLB1, onuitgegeven werkdocumenten. Auteurs & foto's: Kennes, Hilde Datum: 2005 De tekst wordt ter beschikking gesteld door: Agentschap Onroerend Erfgoed (AOE)
    Riddersstraat - vroeger
    Riddersstraat - vroeger
    Riddersstraat - vroeger
    Bolwerkstraat
    Riddersstraat - vroeger
    Riddersstraat - vroeger

    Stedelijk badhuis

    Voormalig stedelijk badhuis uit het interbellum, qua uitzicht verwijzend naar de nieuwe zakelijkheid en op het kadaster geregistreerd in 1939. De oprichting van een openbare badinstelling kaderde in de toenemende zorg om de volksgezondheid in een industriële omgeving.
    Vrij sobere baksteenarchitectuur met verspringende volumes van drie traveeën en één à twee bouwlagen onder plat dak, gemarkeerd door rechthoekige muuropeningen onder sterk uitspringende, arduinen druiplijsten. Tijdens de inventarisatie (najaar 2002) was de renovatie aan de gang: de gevels werden beraapt en voorzien van aluminium schrijnwerk; het interieur behield de oorspronkelijke indeling en een aantal gedeeltelijk betegelde wanden.

    Kadaster Vlaams-Brabant, mutatieschetsen Vilvoorde 1939/23.
    Bron: KENNES H. met medewerking van STEYAERT R. 2005: Inventaris van het bouwkundig erfgoed, Provincie Vlaams-Brabant, Gemeente Vilvoorde, Deelgemeenten Vilvoorde en Peutie, Bouwen door de eeuwen heen in Vlaanderen VLB1, onuitgegeven werkdocumenten.
    Auteurs: Kennes, Hilde
    Datum: 2005
    De tekst wordt ter beschikking gesteld door: Agentschap Onroerend Erfgoed (AOE)
    Riddersstraat - vroeger
    Bolwerkstraat
    Riddersstraat - vroeger
    Riddersstraat - vroeger
  • Bedrijven - handel - activiteiten

  • Bolwerkstraat 5 - Van Hende (architect) (1993)
    Bolwerkstraat 16 - Poot (interieurinrichting) (1993)
    Bolwerkstraat 35 - Het Belgisch Rode Kruis (1993)

  • cultureel centrum Het Bolwerk


  • Beschrijving:
    Bouwjaar: (officiële opening op 09/09/2006)
    Architecten: Sigma n.v. (Jonckers)
    Bestaande uit:
    schouwburgzaal met 428 zitplaatsen, hoogte van de toneelopening tot aan de witte horizon 9,50m, toneelopening: tussen 8m en 14m breed, voortoneel: 2,50m diep
    Erkende Vilvoordse verenigingen, Vilvoordse scholen, organisaties en bedrijven kunnen gebruik maken van de schouwburg in cc Het Bolwerk. De schouwburg is geschikt voor onder meer podium-activiteiten, congressen en bedrijfsevenementen. Het podium is uitgerust met een theatertoren, een ruim podium met groot zijtoneel, volautomatische trekkenwand, uitgebreide theatertechnische uitrusting, hoog kwalitatieve digitale filmprojectie met surround systeem, vlotte los- en laadfaciliteiten. Onder het podium bevindt zich een uitgebreide artiestenaccommodatie met loges, sanitair en artiestenfoyer.
    Riddersstraat - vroeger
    Riddersstraat - vroeger

← Terug naar databank